मुलगी शिकली पण घरात बसली ! समाजाने नेमके काय साध्य केले?

 

मुलगी शिकली पण घरात बसली !  समाजाने नेमके काय साध्य केले? 

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे

अकलूज दिनांक 30/7/2026 :

कधीकाळी "मुलगी शिकली, प्रगती झाली" हा नारा समाजपरिवर्तनाचा पाया ठरला. मुलींना शिक्षणाची दारे खुली झाली, पालकांची मानसिकता बदलली आणि उच्च शिक्षण घेणाऱ्या मुलींची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली. पण आज या यशामागे एक कटू वास्तवही उभे आहे. अनेक मुली पदवी, पदव्युत्तर शिक्षण, अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, व्यवस्थापन किंवा इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रम पूर्ण करतात; मात्र त्यानंतर त्यांना स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध घरातच राहावे लागते किंवा त्यांच्या शिक्षणाचा उपयोग करण्याची संधी मिळत नाही.

हा प्रश्न केवळ रोजगाराचा नाही, तर समाजाने शिक्षणाचा अर्थ किती खोलवर समजून घेतला आहे याचा आहे.

आज अनेक कुटुंबे मुलींच्या शिक्षणावर मोठा खर्च करतात. पण लग्नानंतर अनेकदा "आता नोकरीची गरज नाही", "घर सांभाळ", "मुलांकडे लक्ष दे", "आमची आर्थिक परिस्थिती चांगली आहे" अशी कारणे पुढे केली जातात. काही महिलांचा स्वतःचा निर्णय घर आणि कुटुंबाला प्राधान्य देण्याचा असतो आणि अशा निर्णयाचा पूर्ण आदर झाला पाहिजे. पण अनेक वेळा हा निर्णय तिच्या मनाचा नसून परिस्थिती, कुटुंबाचा दबाव किंवा सामाजिक अपेक्षांचा परिणाम असतो.

एकीकडे देशाला कुशल डॉक्टर, अभियंते, शिक्षक, संशोधक, प्रशासकीय अधिकारी आणि उद्योजकांची गरज आहे, तर दुसरीकडे अशाच पात्र महिलांची क्षमता घराच्या चार भिंतीत अडकून राहते. हा केवळ एका व्यक्तीचा तोटा नाही, तर देशाच्या मानवी संपत्तीचाही अपव्यय आहे.

याचा अर्थ असा नाही की घर सांभाळणाऱ्या महिलांचे योगदान कमी आहे. उलट, घर सांभाळणे, मुलांचे संगोपन आणि कुटुंब उभे ठेवणे हे अत्यंत महत्त्वाचे कार्य आहे. परंतु हा मार्ग तिच्या स्वतःच्या निवडीचा असावा. शिक्षणाचा उपयोग करायचा की पूर्णवेळ घर सांभाळायचे, हा निर्णय तिच्या इच्छेनुसार होणे हेच खरे सशक्तीकरण आहे.

आजही अनेक ठिकाणी मुलीचे शिक्षण हे तिच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या विकासापेक्षा विवाहासाठी "चांगले स्थळ" मिळवण्याचे साधन मानले जाते. ही मानसिकता बदलण्याची गरज आहे. शिक्षण म्हणजे केवळ प्रमाणपत्र नव्हे; ते विचार करण्याची क्षमता, आत्मविश्वास, आर्थिक स्वावलंबन, निर्णयक्षमता आणि समाजासाठी योगदान देण्याची ताकद देते.

समाजाने आता घोषणांपलीकडे जाऊन विचार करण्याची वेळ आली आहे. मुलींना शिकवणे हे पहिलं पाऊल आहे; पण त्यांना त्यांच्या क्षमतेनुसार संधी देणे, निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य देणे आणि त्यांच्या स्वप्नांना पाठबळ देणे हे तितकेच आवश्यक आहे.

मुलगी शिकली म्हणजे फक्त एका घराचा मान वाढत नाही, तर संपूर्ण समाज अधिक सक्षम होतो. म्हणून आता घोषणा बदलण्याची वेळ आली आहे,

मुलगी शिकली, तिला निर्णयाचं स्वातंत्र्य मिळालं; तिची स्वप्नं पूर्ण झाली, घर समृद्ध झालं आणि समाजही पुढे गेला.

शिक्षणाचा खरा सन्मान पदवी देण्यात नाही; तर त्या शिक्षणाला अर्थपूर्ण संधी देण्यात आहे. अन्यथा इतिहास कदाचित अशी नोंद करेल, मुलगी शिकली पण तिच्या शिक्षणाला उडण्यासाठी आकाशच मिळाले नाही.

लेखक सुनिल पुणे  9359850065,