१७ एप्रिल १९५२ रोजी स्वतंत्र भारताची 'पहिली लोकसभा' अस्तित्वात आली

 

१७ एप्रिल १९५२ रोजी स्वतंत्र भारताची 'पहिली लोकसभा'  अस्तित्वात आली

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 17/04/2026 :

 १७ एप्रिल १९५२ रोजी भारतातील पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर या लोकसभेची स्थापना झाली, जी भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाची घटना होती.

१. पहिली लोकसभा निवडणूक (१९५१-१९५२):

- निवडणूक प्रक्रिया: २५ ऑक्टोबर १९५१ ते २१ फेब्रुवारी १९५२ या काळात (सुमारे ४ महिने) ही निवडणूक पार पडली.

- मतदार: पहिल्यांदाच १८ वर्षांवरील (प्रौढ मताधिकार) नागरिकांना मतदानाचा अधिकार मिळाला.

- जागा: पहिल्या लोकसभेत एकूण ४८९ जागा होत्या. 

२. स्थापना आणि कार्यकाळ:

- स्थापना: १७ एप्रिल १९५२.

- पहिले अधिवेशन: १३ मे १९५२ रोजी संसदेचे पहिले अधिवेशन सुरू झाले.

- कार्यकाळ: ही लोकसभा आपला ५ वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करून ४ एप्रिल १९५७ रोजी विसर्जित करण्यात आली. 

३. महत्त्वाचे नेते आणि निकाल:

- पंतप्रधान: जवाहरलाल नेहरू (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस) हे देशाचे पहिले लोकशाही मार्गाने निवडून आलेले पंतप्रधान बनले.

- अध्यक्ष (Speaker): गणेश वासुदेव मावळणकर (जी.व्ही. मावळणकर) हे लोकसभेचे पहिले अध्यक्ष होते.

- उपाध्यक्ष: अनंतसयनम अय्यंगार.

- विरोधी पक्षनेता: आयल्याथ कुट्टियारी गोपालन (भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष).

- निवडणूक निकाल: भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने ४८९ पैकी ३६४ जागा जिंकून स्पष्ट बहुमत मिळवले होते. 

४. प्रमुख वैशिष्ट्ये:

- निवडणूक आयोगाचे पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त सुकुमार सेन यांच्या नेतृत्वाखाली ही निवडणूक प्रक्रिया पार पडली.

- पहिले मतदान हिमाचल प्रदेशातील 'चिनी' (Chini) या ठिकाणी झाले होते. 

थोडक्यात सांगायचे तर, १७ एप्रिल १९५२ रोजी भारताला तिची पहिली लोकशाही मार्गाने निवडून आलेली संसद मिळाली.

संकलन : यशवंत वाघ