"भारत अमेरिकेला मित्र मानतो, 'मालक' नाही"- स्व.इंदिरा गांधीं

 

"भारत अमेरिकेला मित्र मानतो, 'मालक' नाही"-  स्व.इंदिरा गांधीं

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 15/04/2026 :

इंदिरा गांधींसारख्या अदम्य, धाडसी नेत्या जागतिक इतिहासात क्वचितच जन्माला येतात. तो १९७१ सालच्या नोव्हेंबर महिन्यातील हिवाळा होता. इंदिरा गांधी अमेरिकेत निक्सन यांना भेटल्या. संभाषण सुरू होताच निक्सन यांनी स्पष्टपणे म्हटले, "जर भारताने पाकिस्तानच्या कारभारात हस्तक्षेप केला, तर अमेरिका स्वस्थ बसणार नाही आणि त्याला धडा शिकवला जाईल."

इंदिरा गांधींनी शांतपणे आणि सन्मानाने उत्तर दिले, "भारत अमेरिकेला मित्र मानतो, 'मालक' नाही. भारत आपले भविष्य स्वतः लिहिण्यास सक्षम आहे. परिस्थिती कशी हाताळायची हे आम्हाला माहीत आहे आणि आम्ही ते करण्यास सक्षम आहोत." असे म्हणून त्या उठून उभ्या राहिल्या.

हे होते इंदिरा गांधींचे इंग्रजीतील शब्द, जे त्यांनी त्या दिवशी व्हाईट हाऊसमध्ये अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांच्या डोळ्यांत डोळे घालून बोलताना उच्चारले होते. या संभाषणाचा आणि इंदिरा गांधींच्या हावभावांचा तपशील नंतर हेन्री किसिंजर यांनी त्यांचे आत्मचरित्र, "द व्हाईट हाऊस इयर्स" लिहिल्यावर उजेडात आला.

त्या दिवशी जाहीर केलेल्या कार्यक्रमानुसार, बैठकीनंतर भारतीय पंतप्रधान आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष संयुक्तपणे माध्यमांना संबोधित करणार होते. मात्र, बैठकीतून निघताना इंदिरा गांधींनी बैठक रद्द केली आणि त्या थेट आपल्या गाडीकडे निघाल्या.

त्यांच्या स्वागतासाठी नेमलेले किसिंजर यांनी गाडीचा दरवाजा बंद करताना विचारले, "मॅडम पंतप्रधान, आपण राष्ट्राध्यक्षांसोबत थोडे अधिक संयम दाखवू शकला असता असे आपल्याला वाटत नाही का?"

इंदिरा गांधींनी उत्तर दिले, "मिस्टर सेक्रेटरी, आपल्या मौल्यवान सूचनेबद्दल धन्यवाद. भारत एक विकसनशील देश असेल, पण आमचा कणा ताठ आणि मजबूत आहे. दडपशाहीचा सामना करण्यासाठी आमच्याकडे पुरेशी इच्छाशक्ती आणि संसाधने आहेत. हजारो मैल दूरवरून एखाद्या देशावर राज्य करण्याचे किंवा प्रभाव टाकण्याचे दिवस आता गेले आहेत, हे आम्ही सिद्ध करून दाखवू."

दिल्लीच्या पालम विमानतळावर त्यांचे एअर इंडियाचे विमान उतरताच, इंदिरा गांधींनी विरोधी पक्षनेते अटलबिहारी वाजपेयी यांना चर्चेसाठी आपल्या निवासस्थानी आमंत्रित केले. बंद दाराआड तासभर चाललेल्या बैठकीनंतर अटलबिहारी वाजपेयी घाईघाईने निघून जाताना दिसले. थोड्याच वेळात, अटल बिहारी वाजपेयी यांना संयुक्त राष्ट्रांमध्ये भारताची बाजू मांडण्याची जबाबदारी देण्यात आल्याचे उघड झाले.

त्यावेळी, बीबीसीचे प्रतिनिधी डोनाल्ड पॉल यांनी अटल बिहारी वाजपेयी यांना विचारले, "इंदिरा गांधी तुम्हाला त्यांच्या सर्वात कडव्या टीकाकार मानतात. असे असूनही, तुम्ही संयुक्त राष्ट्रांमध्ये या सरकारच्या समर्थनार्थ आवाज उठवू शकाल का?"

अटल बिहारी यादव यांनी उत्तर दिले, "बागेचे सौंदर्य गुलाब, लिली आणि इतर फुलांमुळे येते. प्रत्येक फूल अभिमानाने सांगते की त्याच्या सौंदर्याचे एकमेव कारण तेच आहे. पण जेव्हा बागेवर संकट येते, तेव्हा लहान-मोठे सर्व माळी संपूर्ण बागेचे रक्षण करण्यासाठी एकत्र येतात."

अगदी १५ दिवसांनंतर, भारतीय लष्कराने बांगलादेशला स्वतंत्र करण्यासाठी युद्ध सुरू केले आणि बांगलादेश हे एक नवीन राष्ट्र जगाच्या नकाशावर उदयास आले.

-अभिषेक देशपांडे