🔰 शेजारपण हरवत चालले आहे का?

🔰 शेजारपण हरवत चालले आहे का? 

वृत्त एकसत्ता न्यूज   

आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 20/10/2026 :

माणसांच्या राहण्याच्या पद्धती बदलल्या, जीवनाचा वेग वाढला आणि प्रत्येकाचं स्वतःचं विश्व अधिक विस्तारलं. या बदलांमध्ये काही नाती जवळ आली, तर काही नकळत दूर गेली. असंच एक नातं म्हणजे शेजारपण! "घराच्या अगदी जवळ राहणाऱ्या माणसांशी असलेला परिचय, संवाद आणि आपलेपणा कमी होत चालला आहे का?" हा विचार करण्यासारखा प्रश्न आहे.

शहरांमध्ये, विशेषतः फ्लॅट संस्कृतीत, एकाच इमारतीत अनेक कुटुंबं राहतात; पण त्यांच्या परस्परांच्या जीवनाविषयी फारशी माहिती नसते. ओळख असली, तरी जिव्हाळा निर्माण होईलच असं नाही. प्रत्येकजण आपल्या विश्वात व्यस्त असतो आणि शेजारपण केवळ एकाच इमारतीत राहण्यापुरतं मर्यादित राहतं.

मात्र, मनाला अधिक खंत वाटते ती गावखेड्यांतही हा बदल दिसू लागल्याची. गाव म्हणजे केवळ घरांचा समूह नव्हे; ती पिढ्यान्‌पिढ्या जोडलेली माणसं, परिचयातून निर्माण झालेला विश्वास आणि एकमेकांच्या जगण्यात सहभागी होण्याची संस्कृती असते.

पूर्वी गावात अंगणातून अंगणात संवाद व्हायचा, पारावर गप्पा रंगायच्या आणि शेताच्या बांधावर भेट झाली की चार गोष्टी बोलल्या जायच्या. मुलं अनेक घरांत मोकळेपणाने वावरायची. एखाद्या घरात समारंभ असला, तर शेजारीपाजारी आपलेपणाने सहभागी व्हायचे. या नात्यांसाठी कुठले नियम नव्हते; आपुलकी हीच त्यांची ओळख होती.

आजही अनेक गावांत ही परंपरा जिवंत आहे. गावातील माणसं एकमेकांसाठी उभी राहतात, जुन्या नात्यांची जपणूक करतात. पण जिथे एकेकाळी शेजारपण हा जगण्याचा सहज भाग होता, तिथेही आता अंतर वाढू लागलं आहे, ही खेदाची बाब आहे. शहरांत दिसणारा दुरावा गावांपर्यंत पोहोचावा, हे मनाला कुठेतरी अस्वस्थ करतं.

गावाचा विकास व्हावा, आधुनिक सुविधा याव्यात, प्रत्येक घराची प्रगती व्हावी, याबद्दल दुमत नाही. मात्र, या प्रवासात गावाचं गावपण हरवू नये. पक्की घरं उभी राहताना माणसांमधला जिव्हाळा कमी होऊ नये आणि घरांच्या सीमा आखताना मनांच्या सीमा निर्माण होऊ नयेत.

शेजारपण म्हणजे एकमेकांच्या खासगी आयुष्यात हस्तक्षेप करणं नव्हे. एकमेकांच्या मर्यादा जपतही आपलेपणा टिकवता येतो. नव्या शेजाऱ्याशी ओळख करून घेणं, ज्येष्ठांची विचारपूस करणं किंवा दोन शब्द प्रेमाने बोलणं, एवढ्यानेही नात्यांची सुरुवात होऊ शकते. समोरच्याने पुढाकार घ्यावा, अशी अपेक्षा करण्यापेक्षा आपणच पहिलं पाऊल उचललं, तर काय बिघडेल?

शेवटी, घर माणसाला निवारा देतं; पण परिसर त्याला आपलेपणाची जाणीव देतो. गावाचा खरा विकास केवळ रस्त्यांच्या रुंदीने किंवा घरांच्या उंचीने मोजता येत नाही; तर तिथली माणसं एकमेकांसाठी किती मनापासून उभी राहतात, यावरही तो ठरतो.

आपल्याला शेजारी कसे मिळतात, हे नेहमी आपल्या हातात नसतं; पण आपण कुणासाठी कसे शेजारी ठरतो, हे नक्कीच आपल्या हातात असतं. काळ कितीही बदलला, तरी शेजाऱ्याच्या दारापर्यंत आपुलकीने जाण्याची वाट बंद होऊ देऊ नये. कारण घरं जवळ असणं हा योगायोग असतो; पण मनं जवळ ठेवणं ही आपली संस्कृती असते.

✒️ मनोहर नारायण पाटील

शब्द प्रवास    ९४२०३५०२५०

  संकलन : प्रविण सरवदे, कराड

===================