हिडिंबा - जंगलात उभी राहिलेली खंबीर स्त्री,

 

हिडिंबा - जंगलात उभी राहिलेली खंबीर स्त्री,

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 6/10/2026 :

मनालीच्या थंड हवेत, देवदारांच्या उंच झाडांमध्ये उभं असलेलं एक शांत मंदिर… आणि त्या मंदिरात विराजमान असलेली एक स्त्री, हिडिंबा.

त्या मंदिरात पाऊल टाकताना एक वेगळीच भावना मनात जागी होते. महाभारताच्या कथा आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. त्या कथांमध्ये युद्ध आहे, पराक्रम आहे, राजकारण आहे, पण त्या सगळ्यांच्या आड एक शांत, खंबीर स्त्रीही उभी आहे, हे अनेकदा आपल्या लक्षातच येत नाही.

*◼️हिडिंबा म्हणजे नेमकी कोण?*

बहुतेक लोक तिला फक्त भीमा ची पत्नी आणि घाटो्तकचची आई म्हणून ओळखतात. पण तिचं आयुष्य त्या दोन नात्यांपेक्षा खूप मोठं आणि खोल आहे. तिचा जन्म राक्षसी कुळात झाला होता, असं महाभारतात सांगितलं जातं. पण माणसाचा जन्म त्याची ओळख ठरवत नाही. त्याची ओळख त्याच्या विचारांनी आणि कृतींनी ठरते. हिडिंबेनं हे आपल्या आयुष्यातून सिद्ध केलं.

जेव्हा तिचा भाऊ अधर्माच्या मार्गावर चालला होता आणि पांडवांच्या जीवावर उठला होता, तेव्हा हिडिंबेनं त्याला साथ दिली नाही. उलट तिनं सत्याची बाजू घेतली आणि पांडवांचे प्राण वाचवले. त्या क्षणी ती राक्षसी नव्हती; ती एक सजग आणि विवेकी स्त्री होती. त्या भेटीतून तिची ओळख भीमाशी झाली आणि त्या ओळखीचं रूपांतर प्रेमात झालं. पण त्या प्रेमात स्वार्थ नव्हता. तिला माहीत होतं की भीमाचा प्रवास तिच्यासोबत कायमचा राहणार नाही. त्याचं आयुष्य मोठ्या ध्येयासाठी होतं.

तरीही तिनं त्या नात्याचा स्वीकार केला.

काही काळासाठी ते दोघे एकत्र राहिले. त्या काळात त्यांच्या आयुष्यात घटोत्कचचा जन्म झाला. पण त्यानंतर भीमाला आपल्या भावांसोबत पुढच्या प्रवासाला निघावं लागलं. आणि त्या क्षणी हिडिंबेचं आयुष्य बदललं. अनेक स्त्रिया अशा प्रसंगात तुटून पडल्या असत्या. पण हिडिंबा तुटली नाही. तिनं भीमाला रोखून धरलं नाही. त्याच्यावर अधिकार गाजवला नाही. हस्तिनापूरच्या राजकारणात स्वतःचा वाटा मागितला नाही.

ती शांतपणे जंगलात राहिली.

देवदारांच्या झाडांनी वेढलेल्या त्या निसर्गात तिनं आपल्या मुलाला वाढवलं. राजवाड्याचं वैभव नव्हतं, सोनेरी मुकुट नव्हते, सत्ता नव्हती, पण तिच्याकडे मातृत्वाची ताकद होती.

कुंतीला राजमातेचा सन्मान मिळाला. द्रौपदी राणी झाली. पण हिडिंबा मात्र त्या जंगलातच राहिली.

इतिहासात अनेकदा प्रकाशझोत राजवाड्यांवर पडतो; पण जंगलात शांतपणे जगणाऱ्या अशा स्त्रियांची कथा सावलीतच राहते.

जेव्हा कुरुक्षेत्र युद्ध सुरू झालं, तेव्हा हिडिंबेच्या आयुष्यातला सर्वात कठीण क्षण आला. तिचा मुलगा घटोत्कच रणांगणात उतरला.

आईच्या हृदयाला माहीत असतं की युद्ध म्हणजे मृत्यूचा खेळ आहे. तरीही तिनं त्याला रोखलं नाही. कारण तिच्यासाठी मातृत्व म्हणजे मुलाला कायम आपल्या जवळ ठेवणं नव्हतं; तर त्याला धर्मासाठी उभं राहायला शिकवणं होतं.

घटोत्कचाने रणांगणात पराक्रम गाजवला. अखेर त्याने पांडवांच्या विजयासाठी स्वतःचं बलिदान दिलं. त्या बलिदानाच्या मागे एक आई उभी होती.. शांत, स्थिर आणि खंबीर.

आज मनालीतल्या त्या मंदिरात उभं राहिल्यावर जाणवतं की हिडिंबा फक्त महाभारतातील एक पात्र नाही. ती स्त्रीच्या सामर्थ्याचं प्रतीक आहे.

ती शिकवते की प्रेम म्हणजे कोणाला जखडून ठेवणं नाही; त्याला त्याच्या मार्गावर जाऊ देणं आहे. ती शिकवते की स्त्रीचं मोठेपण तिच्या पदात किंवा वैभवात नसतं; ते तिच्या धैर्यात आणि त्यागात असतं.

आजच्या काळात “स्वतंत्र स्त्री” या शब्दाची खूप चर्चा होते. पण हजारो वर्षांपूर्वी एका जंगलात एक स्त्री शांतपणे स्वतंत्रपणे उभी राहिली होती... ती म्हणजे हिडिंबा.

तिनं कोणताही आवाज केला नाही, कोणताही हक्क मागितला नाही; पण तिच्या त्यागाने इतिहास घडला. म्हणूनच आज जेव्हा आपण स्त्रियांच्या सामर्थ्याचा उत्सव साजरा करतो, तेव्हा हिडिंबेसारख्या स्त्रियांना आठवणं आवश्यक आहे.

कारण स्त्रीशक्तीचा खरा अर्थ गाजावाज्यात नाही; तो त्या स्त्रीच्या शांत धैर्यात आहे जी परिस्थितीसमोर न झुकता उभी राहते.

 हिडिंबेची कथा आपल्याला एकच संदेश देते.

खरी ताकद मुकुटात नसते… ती त्याग करणाऱ्या हृदयात असते.

संकलन : प्रविण सरवदे, कराड

=================