🩺हेल्थ मंत्रा | आरोग्य मंत्र |🩺
पुरेशी झोप न घेतल्यास अकाली वृद्धत्वाचा धोका, शरीर-पेशींवर होतो गंभीर परिणाम; वयानुसार किती तास झोप आवश्यक?
वृत्त एकसत्ता न्यूज
संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे
अकलूज दिनांक 22/9/2026 :
निरोगी राहण्यासाठी सकस आहार आणि नियमित व्यायाम जितके महत्त्वाचे आहेत, तितकीच शरीराला पुरेशी झोप मिळणेही आवश्यक आहे. मात्र, कामाचा वाढता ताण, बदलती जीवनशैली आणि रात्री उशिरापर्यंत जागण्याच्या सवयीमुळे अनेकांना पुरेशी झोप मिळत नाही.
याचा परिणाम केवळ दुसऱ्या दिवशी जाणवणारा थकवा किंवा चिडचिड यापुरता मर्यादित राहत नाही, तर दीर्घकाळ अपुरी झोप घेतल्यास शरीरावर आणि पेशींवरही परिणाम होऊ शकतो. काही संशोधनांमध्ये झोपेची कमतरता आणि जैविक वृद्धत्वाशी संबंधित प्रक्रियांमध्ये संबंध आढळून आला आहे.
ताणतणाव आणि कामाचा झोपेवर परिणाम
"रात्री एक-दोन वाजता झोपतो आणि सकाळी सहा-सात वाजता उठतो," असे अनेक जण सहज सांगतात. कामाचा ताण, मोबाइलचा अतिवापर, बदललेल्या कामाच्या वेळा आणि रात्री उशिरापर्यंत जागण्यामुळे झोपेचा कालावधी कमी होतो. मात्र, नियमितपणे अपुरी झोप घेणे आरोग्यासाठी योग्य नाही.
शरीराला विश्रांती मिळण्यासोबतच झोपेच्या काळात अनेक महत्त्वाच्या जैविक प्रक्रिया सुरू असतात. त्यामुळे वयानुसार आवश्यक तेवढी झोप घेणे आरोग्यासाठी महत्त्वाचे ठरते.
वयानुसार किती तास झोप आवश्यक?
झोपेची गरज प्रत्येक व्यक्तीची वयानुसार बदलते. सामान्यतः लहान मुलांना प्रौढांच्या तुलनेत अधिक झोप आवश्यक असते.
नवजात बालके (० ते ३ महिने): या वयोगटातील बालकांना दिवस-रात्र मिळून साधारण १४ ते १७ तास झोप आवश्यक असते. यात दिवसा घेतलेल्या डुलक्यांचाही समावेश होतो.
४ ते ११ महिने : या वयातील बालकांनी दररोज साधारण १२ ते १५ तास झोप घेणे अपेक्षित आहे.
१ ते २ वर्षे : टॉड्लर्सना त्यांच्या वाढीसाठी आणि विकासासाठी दिवसाला ११ ते १४ तास झोप आवश्यक असते.
३ ते ५ वर्षे : प्री-स्कूल वयातील मुलांनी साधारण १० ते १३ तास झोप घेणे आवश्यक आहे.
६ ते १३ वर्षे : शालेय वयातील मुलांनी दररोज ९ ते ११ तास झोप घेण्याचे लक्ष्य ठेवावे.
१४ ते १७ वर्षे : किशोरवयीन मुलांसाठी साधारण ८ ते १० तास झोप आवश्यक असते.
१८ ते ६४ वर्षे : प्रौढ व्यक्तींनी दररोज रात्री साधारण ७ ते ९ तास झोप घेणे आवश्यक आहे.
६५ वर्षांवरील व्यक्ती : या वयोगटातील व्यक्तींना साधारण ७ ते ८ तास झोप पुरेशी ठरू शकते.
झोपेची कमतरता आणि जैविक वृद्धत्व यांच्यातील संबंधावर विविध संशोधने करण्यात आली आहेत. काही अभ्यासांमध्ये तीव्र झोपेच्या कमतरतेनंतर शरीरातील DNA ला होणारे नुकसान वाढू शकते, तसेच DNA दुरुस्तीशी संबंधित जनुकांच्या सक्रियतेत बदल होऊ शकतो, असे आढळले आहे.
झोपेतील व्यत्ययाचा पेशींवरही परिणाम होऊ शकतो. संशोधनात झोपेची कमतरता आणि सेल्युलर सेनेसन्स म्हणजेच पेशींच्या वृद्धत्वाच्या प्रक्रियेत संबंध असल्याचे आढळले आहे. या प्रक्रियेत काही पेशींचे विभाजन कायमचे थांबते. मात्र, त्या शरीरातच राहतात आणि काही हानिकारक घटक सोडू शकतात.
झोपेच्या कमतरतेचा आरोग्यावर परिणाम
दीर्घकाळ अपुरी किंवा विस्कळीत झोप घेतल्यास शरीरातील विविध जैविक प्रक्रियांवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधनानुसार, झोपेतील व्यत्ययाचा संबंध पेशींचे वृद्धत्व, टेलोमियरची लांबी आणि एपिजेनेटिक वृद्धत्वासारख्या प्रक्रियांशी जोडला गेला आहे. याशिवाय, दीर्घकाळ अपुरी झोप घेतल्यास मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकार यांसारख्या आरोग्य समस्यांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे केवळ आहार आणि व्यायामाकडे लक्ष न देता नियमित आणि पुरेशी झोप घेणेही आरोग्यदायी जीवनशैलीचा महत्त्वाचा भाग आहे.
किती झोप घ्यावी?
प्रत्येक व्यक्तीची झोपेची गरज वेगळी असू शकते. मात्र, प्रौढांनी साधारण ७ ते ९ तासांची नियमित झोप घेण्याचा प्रयत्न करावा. दररोज पुरेशी झोप घेण्यासोबतच झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ शक्यतो नियमित ठेवणेही महत्त्वाचे आहे.
♻️ ♻️
0 टिप्पण्या