🔰 घटस्फोटांचे प्रमाण वाढल्याने ज्येष्ठांमध्ये एकाकीपणा, 🔰 वडिलांचा ताण-तणाव, कर्जाची चिंता प्रत्यक्ष अनुभवली जाते

 🔰 घटस्फोटांचे प्रमाण वाढल्याने ज्येष्ठांमध्ये एकाकीपणा,

🔰  वडिलांचा ताण-तणाव, कर्जाची चिंता प्रत्यक्ष अनुभवली जाते

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 19/9/2026

अमेरिका, ब्रिटन किंवा इतर विकसित देशांमध्येच नव्हे, तर भारतातही मानसोपचार दवाखाने आणि कौटुंबिक न्यायालयांमध्ये वृद्ध जोडप्यांच्या घटस्फोटांची किंवा विभक्त होण्याची प्रकरणे वाढत आहेत. याविषयी

◆ज्येष्ठांच्या घटस्फोटांचे-'ग्रे डिव्होर्स'चे प्रमाण वाढले,

◆वृद्धापकाळात स्वतःचे घर होते अनोळखी,

◆वडिलांचे प्रेम, दुःख मुलांपर्यंत पोहोचत नाही,

◆कुटुंब टिकण्यासाठी सर्वांचे प्रयत्न गरजेचे,

सध्या 'ग्रे डिव्होर्स' किंवा वृद्धापकाळातील घटस्फोटाचा नवीन ट्रेंड वेगाने वाढत आहे. पन्नाशी किंवा त्याहून अधिक बयात होणारे घटस्फोट बाढत आहेत. काही घरांत प्रकरण घटस्फोटापर्यंत पोहोचत नाही, पण पत्नी, मुले पतीपासून विभक्त होतात.

*स्त्रीच्या वेदना व वृद्धापकाळातील पुरुषांचा एकाकीपणा,*

वृद्धापकाळातील घटस्फोटावर चर्चा होताना, बहुतेक वेळा स्त्रीच्या बेदना, तिने आयुष्यभर सहन केलेला छळ, तिचे स्वातंत्र्य याबद्दल बोलले जाते. ही चर्चा आवश्यक आहे; पण एक दुसरे सत्यही आहे, ते म्हणजे वृद्धापकाळातील पुरुषांचा एकाकीपणा. ज्याबद्दल क्वचितच बोलले जाते.

*पितृसत्ताक समाजात पुरुषांची भूमिका,*

भारतीय समाजात वर्षानुवर्षे पुरुषांना शिकवले गेले की, 'तू कमवून आण, घराची लक्ष्मी बाकी सर्व गोष्टींची काळजी घेईल.' त्यामुळे पुरुषाचे मूल्य प्रेमाने नव्हे, तर त्याच्या कमाईने मोजले जाते. त्याच्या खांद्यावर ऑफिसचा ताण, बँकेचे होते, मुलांची फी, गृहकर्ज, आई-वडिलांची जबाबदारी हे सर्व असते. घरात त्याची उपस्थिती कमी असली तरी, घर केवळ त्याच्या कमाईवरच चालते. पण, मुलांना वडिलांची मेहनत नव्हे तर, त्यांची अनुपस्थितीच दिसते.

*लहानपणापासून वडिलांची चुकीची प्रतिमा,*

अनेक कुटुंबांमध्ये मुलांच्या मनात नकळतपणे बडिलांची एक विशेष प्रतिमा तयार केली जाते. "बाबा आल्यावर तुला पाहून घेतील" "बाबा खूप रागावतील" असे ऐकवले जाते. त्यामुळे मुलांच्या मनात बडील हे प्रेमाचे नव्हे, तर शिक्षेचे प्रतीक बनतात. आई प्रेम, माया देणारी व्यक्ती बनते. तर बडील केवळ नियम बनवणारे, शिक्षा देणारे व्यक्ती बनतात. वर्षानुवर्षे हा संदेश मुलाच्या मनात खोलवर रुजतो.

*वडिलांचे दुःख मुलांपर्यंत पोहोचत नाही,*

घरातील महिलेचे दुःख अनेकदा मुलांपर्यंत पोहोचते. 'तुमचे बडील मला वेळ देत नाहीत.' 'माझी काहीच किंमत नाही' आदी मुलं ऐकतात. मुलांना फक्त एकच बाजू कळते. वडिलांचा ताण-तणाव, कर्जाची चिंता, जागरण आदी प्रत्यक्ष अनुभवलं जात नाही. हळूहळू मुलांच्या मनात 'बाबा बाईट माणूस आहेत' ही प्रतिमा तयार होते.

*वडील प्रेम व्यक्त करू शकत नाहीत,*

भारतीय पुरुषाला लहानपणापासून शिकवलं जातं 'पुरुप रडत नाहीत.' 'भावना दाखवणं म्हणजे कमजोरी.' पुरुप प्रेम व्यक्त करू शकत नाही. त्यांना भावना व्यक्त करायला कधीच शिकता आले नाही. त्यातून कुटुंबीयांबरोबर दुराबा बाढतो. तो खेळणी आणतो, पण स्वतः मुलांबरोबर बसून खेळू शकत नाही. कुटुंबीयांना सहलीला नेतो, पण फोटोत त्याचे क्वचितच हसू दिसते. त्यामुळे मुलांना वाटतं 'बाबांना आमची पर्वा नाही'; पण बास्तव उलट असतं.

*निवृत्तीनंतर सगळं काही बदलतं,*

व्यक्ती निवृत्त होईपर्यंत बहुतांश घरात मुलं कमावती होतात. आर्थिक अवलंबनत्व संपते. वर्षानुवर्षे घराचा केंद्रबिंदू असलेली कमावती व्यक्ती अचानक अनावश्यक होते. घरात नवीन वाक्यं ऐकू येतात. 'तुम्ही आयुष्यभर आमच्याबर नियंत्रण ठेवलं.' 'आता आम्ही मनाप्रमाणे जगू.' पत्नीसुद्धा वर्षानुवर्षे दाबून ठेवलेली नाराजी व्यक्त करते. अनेकदा मुले आईच्या बाजूने उभी राहतात.

*वर्चस्व गाजवणारे पुरुप,*

सर्व पुरुष निर्दोष असतात असेही नाही. अनेकजण खरोखरच वर्चस्व गाजवणारे असतात. घरगुती हिंसाचार, व्यसने, व्यभिचार करतात. अपमानास्पद वागणूक देतात. अशा नात्यांमध्ये घटस्फोट योग्य व आवश्यक असू शकतो. पण वृद्धापकाळातील प्रत्येक घटस्फोटात पुरुषालाच खलनायक गृहीत धरणे अन्यायकारक आहे.

*कुटुंब टिकण्यासाठी हवे सगळ्यांचे प्रयत्न,*

सर्वप्रथम, मुलांना हे शिकवावे लागेल की वडीलही थकतात, घाबरतात, रडतात. फरक एवढाच आहे की ते अनेकदा एकटेच रडतात. पती-पत्नीच्या भांडणात मुलांना शस्त्र म्हणून वापरता कामा नये. वडिलांनीही केवळ कमाईतच नव्हे, तर नात्यांमध्येही वेळ गुंतवला पाहिजे. मुलांसोबत खेळणे, भावना व्यक्त करणे, पत्नीचे ऐकून घेणे, या गोष्टी पैसे कमावून गाडी-घर घेणे, परदेशात प्रवास करण्याइतक्याच महत्त्वाच्या आहेत. कुटुंब केवळ पैशावर टिकत नाही आणि केवळ प्रेमावरही टिकत नाही. दोन्हीचीही गरज असते.

संकलन : प्रविण सरवदे, कराड

▣▬▬▬✥⊰༺☬༒☬༻⊱✥▬▬▬▣