🍀 रानभाजी - नळी 🍀

 

🍀  रानभाजी - नळी  🍀

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 14/8/2026 :

नळीची भाजी (वॉटर स्पिनॅच) ही वनस्पती तळी व तलावांच्या शेजारी, काठांवर, पाणथळ, ओलसर जमिनीवर, दलदलीच्या ठिकाणी वाढलेली आढळते. महाराष्ट्रात ही वनस्पती सर्वत्र आढळते. नळीची भाजी ही वर्षायु किंवा द्विवर्षायु वेलवर्गीय वनस्पती आहे. या वनस्पतीचे वेल जमिनीवर पसरत वाढतात.

*खोड* - नाजूक, लांब, चिखलावर सरपटणारे किंवा पाण्यावर तरंगणारे, पोकळ असते.

*पाने* - साधी, लांब, एका आड एक, अरुंद, टोकदार अर्धवर्तुळाकार. 

*देठ* - लांब, पोकळ.

*फुले* - १ ते ५ फुले असलेल्या पुष्पबंधाक्षात येतात. पुष्पकोश ५ दलांचा. पाकळ्या ५, पांढऱ्या किंवा जांभळट पांढऱ्या, एकमेकास चिकटलेल्या. नोव्हेंबर ते एप्रिल या कालावधीत फुले येतात.

*फळे* - बोंडवर्गीय,बिया २ ते ४.

*भाजीचे औषधी गुणधर्म* : औषधात वापर. दुग्धवर्धक व कृमीनाशक गुणधर्म. पांढरे डाग, कुष्ठरोग, पित्तप्रकोप आणि तापात उपयुक्त, तसेच कफ व वातवर्धक. वातानुलोमक असून, दाह कमी करते. कावीळ, श्‍वासनलिका दाह व यकृत विकारात. स्त्रियांना मानसिक आणि सामान्य दुर्बलता आलेली असल्यास शक्तीवर्धक. आर्सेनिक आणि अफूच्या विषबाधेत वांतीकारक म्हणून वापर. पाने ज्वरातील प्रलापात निर्देशित करतात. सुकविलेला अंगरस जुलाब झाल्यास देतात. नागिणीच्या उपचारात वापर.

*पौष्टिक रानभाजी* : या भाजीत मेद, सोडियम, पोटॅशियम, कार्बोहायड्रेट, फायबर, प्रथिने, व्हिटॅमिन-ए, कॅल्शियम, व्हिटॅमिन-सी, लोह, व्हिटॅमिन-बी-६, मॅग्नेशियम हे घटक आढळून येतात. १०० ग्रॅम भाजीचे सेवन केल्यास शरीरास सुमारे १९ कॅलरीज इतकी ऊर्जा मिळते. यामुळे नळीची भाजी एक महत्त्वाची पौष्टिक रानभाजी म्हणून प्रसिद्ध आहे.

*पाककृती-१*

# साहित्य- नळीची भाजीची पाने देठासहित व टोकांकडील कोवळी खोडे, कांदा, लसूण, बटाटा, तेल, मीठ, हळद, हिरवी मिरची.

# कृती- भाजी स्वच्छ धुऊन घ्यावी. भाजीची पाने चिरून घ्यावीत. पानांचे देठ व कोवळी खोडे यांचे छोटे व लांब तुकडे करावेत. कुकर मध्ये भाजी वाफवून घ्यावी. कांदा बारीक चिरावा. लसूण पाकळ्यांचे लहान तुकडे करावेत. बटाट्याचे गोलाकार पातळ तुकडे (वेफर्स प्रमाणे) करून ते तळून घ्यावेत. कढईत तेलामध्ये कांदा व लसूण लालसर होई पर्यंत परतवून घ्यावेत. हिरव्या मिरचीचे लांबट चिरलेले तुकडे टाकून परतावेत. नंतर वाफवलेली भाजी फोडणीत परतून घ्यावी. आवश्‍यकते प्रमाणे मीठ व हळद टाकून भाजी तयार झाल्यानंतर, त्यावर तळलेले बटाट्याचे तुकडे पसरावेत.

*पाककृती-२*

# साहित्य- देठासहित पाने व कोवळी खोडे, भिजवलेली मूगडाळ, कांदा, तेल, मीठ, हळद, तिखट.

# कृती- पाने, देठ, कोवळी खोडे बारीक चिरून घ्यावीत. कढईत कांदा लालसर होई पर्यंत तळून घ्यावा. चिरलेली सर्व भाजी घालून भाजी परतून घ्यावी. भिजवलेली मूगडाळ, तसेच तिखट, मीठ व हळद घालून भाजी परत चांगली परतून घ्यावी. मंद आचेवर ठेवून भाजी शिजवावी.

डॉ. मधुकर बाचूळकर

संकलन : मिलिंद पंडित, कल्याण

संदर्भ : विकासपीडिया