माणूसकीच राजकारण

 

माणूसकीच राजकारण 

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 16/8/2026 :

भारतीय राजकारणात वैचारिक मतभेद, तीव्र राजकीय संघर्ष आणि एकमेकांवर होणारी कठोर टीका यांची अनेक उदाहरणे इतिहासात सापडतात. मात्र, कधी कधी इतिहास एखाद्या छोट्याशा प्रसंगाच्या रूपाने अशी सुंदर आठवण जपून ठेवतो, जी संपूर्ण राजकारणापेक्षाही मोठा अर्थ सांगून जाते. हा प्रसंग आहे १९७२ सालचा. शिमला करारानंतर त्यातील काही तरतुदींवर विरोधकांमध्ये तीव्र नाराजी होती. जनसंघाचे प्रमुख नेते अटलबिहारी वाजपेयी हेही या कराराचे टीकाकार होते. संसदेत त्यांनी आपल्या भूमिकेची ठामपणे मांडणी केली होती.

      पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी वाजपेयींना चर्चेसाठी बोलावले.

दोघांनी खोलीत बसून चर्चा करण्याऐवजी बाहेर चालत चालत बोलण्याचा निर्णय घेतला. चर्चा सुरू असतानाच अचानक हलका पाऊस सुरू झाला. इंदिरा गांधींसाठी कोणीतरी छत्री आणून दिली.

इंदिराजींनी छत्री उघडली...

पण ती स्वतःच्या डोक्यावर धरण्याऐवजी त्यांनी ती अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या डोक्यावर धरली.

वाजपेयी बोलत राहिले आणि इंदिरा गांधी त्यांच्या डोक्यावर छत्री धरून त्यांच्यासोबत चालत राहिल्या.

एकीकडे देशाच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी...

दुसरीकडे विरोधी पक्षातील एक प्रभावी नेता अटलबिहारी वाजपेयी...

विचारधारा वेगवेगळ्या, राजकीय भूमिका परस्परविरोधी आणि संसदेत एकमेकांच्या धोरणांवर कठोर टीका करणारे हे दोन्ही नेते त्या क्षणी मात्र केवळ दोन माणसं होती. एकमेकांशी संवाद साधणारी आणि एकमेकांचा सन्मान करणारी.

        या प्रसंगाचा उल्लेख नंतर ज्येष्ठ भाजप नेते एस. शेषाद्री चारी यांनी NDTVच्या एका कार्यक्रमात केला होता. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी या छायाचित्राबद्दल अटलबिहारी वाजपेयींना विचारले होते आणि अटलजींनी त्यांना त्या प्रसंगाचा संदर्भ सांगितला होता.

म्हणूनच ही घटना अधिक अर्थपूर्ण वाटते.

कारण राजकारणात विरोध असू शकतो; मतभेद असू शकतात; धोरणांवर कठोर टीकाही होऊ शकते. पण त्यासाठी माणुसकी आणि परस्पर सन्मान संपायलाच हवा, असे नाही.

 इंदिरा गांधी आणि अटलबिहारी वाजपेयी यांची राजकीय विचारधारा वेगळी होती. दोघांनीही एकमेकांच्या धोरणांना विरोध केला. तरीही अशा प्रसंगांतून त्या काळातील राजकारणातील एक वेगळी बाजू दिसते—मतभेद असले तरी संवादाची दारे बंद नव्हती आणि राजकीय विरोधकाबद्दलचा व्यक्तिगत आदर कायम ठेवता येत होता.

      आज त्या प्रसंगाकडे पाहताना ती छत्री केवळ पावसापासून वाचवणारी छत्री वाटत नाही.

ती जणू भारतीय राजकारणातील एका काळाची प्रतिमा बनून उभी राहते...

विचार वेगळे असू शकतात, राजकीय भूमिका वेगळ्या असू शकतात; पण माणुसकी आणि परस्पर सन्मान मात्र त्यापेक्षा मोठे असतात.

कदाचित म्हणूनच त्या छत्रीखालील तो छोटासा प्रसंग आजही भारतीय राजकारणाच्या इतिहासात एक मोठी आणि सुंदर आठवण म्हणून पाहिला जातो.