🏵️ निर्णयाचा पश्चात्ताप 🏵️

 

🏵️ निर्णयाचा पश्चात्ताप 🏵️ 

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे 

अकलूज दिनांक 10/8/2026 :

_जीवनात 'परिपूर्ण' निर्णय नसतात. प्रत्येक निर्णय काहीतरी देतो आणि काहीतरी घेऊन जातो._

"डॉक्टर, मला एक गोष्ट सांगा, मी चुकीचा निर्णय घेतला का?"

ती माझ्यासमोर बसली होती. चाळिशीच्या आसपास. दहा वर्षांपूर्वी तिला परदेशात नोकरीची उत्तम संधी होती. पण दोन लहान मुलं, वृद्ध आई वडिलांची जबाबदारी आणि पतीचा भारतातच राहण्याचा आग्रह, यांमुळे तिने ती संधी सोडली. काही वर्षांनी आई-वडील गेले. मुलं उच्च शिक्षणासाठी परदेशात निघून गेली आणि पती आपल्या कामात व्यग्र. आज तिच्या आयुष्यात एक प्रकारची पोकळी आहे.

ती म्हणाली, ज्यांच्यासाठी मी तो निर्णय घेतला, ते त्यांच्या आयुष्यात पुढे गेले. आणि मी वारंवार विचार करते मी चुकीचा निर्णय घेतला का?

समुपदेशनात असे प्रश्न पुन्हा पुन्हा ऐकायला मिळतात, त्या व्यक्तीशी लग्न केलं असतं तर? तो व्यवसाय सुरू केला नसता तर?

*ओझं :*

आयुष्यात काही निर्णय आपण घेतो आणि त्या निर्णयाचं ओझं अनेक वर्षं वाहत राहतो. कारण माणसाकडे कल्पनाशक्ती आहे. 'त्या दिवशी मी वेगळा निर्णय घेतला असता तर?' हा प्रश्न विचारून तो न घडलेल्या आयुष्याच्या कल्पनेत रमू लागतो, तेव्हा वर्तमानाची तुलना एका काल्पनिक, आदर्श आयुष्याशी होऊ लागते. तिथून निर्णयाच्या पश्चात्तापाचं चक्र सुरू होतं. त्या न जगलेल्या आयुष्याचं एक सुंदर चित्र मन रंगवलं जातं. ते चित्र इतकं आकर्षक असतं, की वर्तमान फिकं आणि नकोसं वाटायला लागतं. अशा वेळी 'न घेतलेल्या' निर्णयाचे फक्त फायदे पाहिले जातात त्यासाठी मोजावी लागणारी किंमत मात्र दिसत नसते. मग तो पर्यायी निर्णय अगदी संपूर्ण योग्य वाटायला लागतो.

*उलटतपासणी :*

आपण घेत असलेला निर्णय अवलंबून असतो तो त्या वेळची परिस्थिती, मनस्थिती, माहिती आणि समोर असलेल्या पर्यायांतून जो सर्वांत प्रभावी वाटतो त्यावर. पण त्याची उलटतपासणी करतो, ती आजची परिस्थिती, मनस्थिती आणि माहिती यांवरून. त्यामुळे सगळी गफलत होते.

दहा वर्षांपूर्वीचे आपण आणि आजचे आपण हे एकच माणूस असलो तरी अनुभव, समज, परिपक्वता आणि माहिती वेगळी आहे. ज्या कालावधीत आपण तो निर्णय घेतलेला असतो, त्या वेळी आपल्याकडे आजचं शहाणपण नव्हतंच. म्हणूनच पश्चात्तापाची भावना म्हणजे निर्णय चुकीचा होता याचा पुरावा नसत्तो.

कधी कधी आपण म्हणतो, तो निर्णय माझा नव्हताच. पण खरंच तसं असतं का ? कदाचित त्या निर्णयावर दुसऱ्यांचा प्रभाव होता, दबाव होता, अपेक्षा होत्या. तरीही अंतिम होकार आपणच दिलेला असतो, कारण त्या वेळी आपल्याला नातं जपणं, पालकांना दुखावू न देणं किंवा संघर्ष टाळणं अधिक महत्त्वाचं वाटलं. त्यामुळे तो निर्णय दुसऱ्यांनी घेतलेला नसतो, तो त्या वेळच्या आपल्या प्राधान्यांवर आपण ठरवलेला असतो. हे स्वीकारणं म्हणजे स्वतःला दोष देणं नाही, तर स्वतःच्या आयुष्याची मालकी पुन्हा स्वीकारणं आहे.

*मन अडकून का राहतं ?*

मनाला उत्तर हवं असतं 'मी बरोबर होते की चूक ?' पण जीवनात प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर मिळतंच असं नाही. आणि ते मिळायलाच हवं हा आपला अट्टहास त्रासदायक होऊन बसतो. म्हणून मी बरोबर होते की चूक? हा प्रश्नच निरर्थक आहे. त्याऐवजी, हा निर्णय मला आजच्या माहिती आणि परिस्थितीनुसार चुकीचा वाटतो आहे. परंतु त्या निर्णयातून मी काय शिकले ? हा प्रश्न बदल घडवू शकतो.

*समुपदेशनातील अशा व्यक्तींना मी चार प्रश्न त्यांचे त्यांनाच विचारायला सांगते -*

◆मी हा निर्णय का घेतला होता? उदा. लेखाच्या सुरुवातीला दिलेल्या उदाहरणातील स्त्रीने तिलाच विचारावं- 'त्या वेळच्या परिस्थितीत माझ्यासाठी काय महत्त्वाचं होतं? जर आई वडिलांबरोबर राहण्यासाठी भारतात थांबले, तर त्यांच्यासाठी वेळ देता आला का? मुलांसाठी करिअरची संधी सोडली, तर त्या काळात त्यांच्या जडणघडणीत माझा सहभाग होता का ? जर त्या निर्णयामागची मूल्यं मी जगले असेन, तर तो निर्णय चुकीचा म्हणायचा का?'

त्या क्षणी माझ्याकडे जी माहिती होती, त्यानुसार हा निर्णय फायदेशीर होता का ? म्हणजे आजचा अनुभव बाजूला ठेवून, त्या दिवसाच्या परिस्थितीत परत जा.

◆मी कोणती काल्पनिक कथा रंगवत आहे? स्वतःला विचारा, मी फक्त दुसऱ्या निर्णयाचे फायदेच पाहते आहे की अडचणीही ?

◆त्या निर्णयाने मला काय शिकवलं ?

◆आज माझ्या हातात काय आहे?

भूतकाळ बदलणं अशक्य आहे. पण त्याकडे आज कसं पाहायचं ते मी ठरवू शकते.

*काय करायचं? :*

खरं तर निर्णय बरोबर किंवा चूक नसतात. परिणाम आपल्या अपेक्षेप्रमाणे किंवा अपेक्षेबाहेरचे असू शकतात. परिणाम घडवताना आपल्या कृर्तीबरोबरच वेळ, इतर माणसं, परिस्थिती आणि अनेक अनपेक्षित घटकही काम करत असतात. म्हणूनच एकाच निर्णयाचे वेगवेगळ्या लोकांसाठी वेगवेगळे परिणाम होऊ शकतात.

मन वारंवार मागे पळत असेल, तर स्वतःला विचारा, आज मी अशी कोणती एक कृती करू शकते, जी माझं आयुष्य थोडंसं आज हव्या असलेल्या दिशेला नेण्यास मदत करेल ?

सेशन संपलं, ती उठली आणि म्हणाली, म्हणजे अजूनही मला कळणार नाही, की माझा निर्णय बरोबर होता की चूक?

मी म्हणाले, नाही. कारण मी न्यायाधीश नाही. पण मी एका गोष्टीत नक्की मदत करू शकते. या निर्णयानंतरचं उरलेलं आयुष्य तू इथून पुढे कसं जगणार आहेस त्यासाठी आपण त्या निर्णयाचे कैदी होणार आहोत की त्या निर्णयापलीकडे जाऊन नवं आयुष्य घडवणार आहोत?

गाडी चालवताना 'रिअर व्ह्यु मिरर 'कडे आपण पाहतो, पण संपूर्ण प्रवास त्यात पाहून करत नाही. कारण तो फक्त मागे काय आहे या संदर्भासाठी असतो. पुढे कुठे जायचं हे समोरच्या काचेतूनच दिसतं. भूतकाळाकडेही तितकंच पाहू शकलो तर ?

    डॉ. सुवर्णा बोबडे,

समुपदेशक व मानसशास्त्रज्ञ,

✍️ संकलन : प्रविण सरवदे, कराड