🏤 कामाठीपुरा 🏤 प्रकरण 7

 

🏤 कामाठीपुरा 🏤  प्रकरण 7

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे

अकलूज दिनांक 31/7/2026 :

*एके दिवशी चिन्याच्या आजोबाला खबर मिळाली की त्यांचा मुलगा बोरीबंदर स्टेशनजवळच्या आझाद मैदानावर लागलेल्या दिल्लीतल्या हँडलुमच्या एक्झीबिशन स्टॉलवर बसलाय म्हणून. तेव्हा तिथे तो सापडला. मग ह्या दोघा नवरा बायकोने आणि भावकीतल्या ज्येष्ठ मंडळीनी चिनूच्या बापाला दादा-पुता करून, हातापाया पडून कसाबसा घरी आणला.*

ऐशोआरामाच्या जिंदगीला सवकलेल्या चिनूच्या बापाला कामाठीपुऱ्यात जुगाराचे व्यसन लागले.

चिनूचा बाप प्रायवेट नोकरीला होता, त्यात त्याला दारू आणि जुगाराचा रात्रंदिवस जुगाराच्या नाद. पगार झाला की तो दोन दिवस घराकडे फिरकत नसे. अड्यावर असायचा.

त्याची आई चिनूच्या आज्याच्या नकळत लेकाला पैसे पुरवायची. ती स्वतः चटया आणि टोपल्या विणण्याचे काम करीत असे. पैसा न मिळाल्यास घरातली तांब्या-पितळेची भांडी गहाण ठेवली जात. पगार झाल्यावर चिनूचा आजा ती सोडवून आणायचा.

चिनूची आजी कॅन्सरने गेली... पाठोपाठ आजा गेला.

मग मात्र घरी खूप हलाखीची परिस्थिती निर्माण झाली.

सकाळी कामावर जाताना बाप आईच्या हातात दोन रुपयाची नोट ठेवत असे. त्यात तिला दिवसाचा बाजार, तेल वगैरे किरकोळ गोष्टी करायच्या असत. शाळेत जाणाऱ्या मुलांना चिंचा - बोरं खाण्यासाठी हातावर दहा दहा पैशाचं नाणं ठेवावं लागायचं. त्यातूनही ती बचत करी. ती महिना अखेरीस कामाला येई.

आताशा मुलांची संख्या वाढली, ती मोठी झाली. जास्त जबाबदारी आल्यामुळे , त्याचा जुगाराचा नाद बंद झाला पण दारूचा नाद बळावलेला.

चार पैसे कमावतो आणि कुटुंब पोसतो म्हटल्यावर त्याचा हक्क आहे असे तो म्हणायचा.

आजा-आजी जिवंत असताना तो घरात रात्री गुपचूप पिऊन येऊन गप्प झोपत असे, नंतर ती दोघं गेल्यावर मात्र चिन्याचा बाप घरातच देशी क्वार्टर आणि चार मिनार सिगारेट आणून मोठ्या शानमध्ये साहेबी थाटात खुर्चीवर बसून पीत असे, रोजच.

चिनूची आई त्याला चणे नि सुके बोंबील भाजून देई आणि मग डोईवर पदर घेऊन एका कोपऱ्यात आपल्या चार मुलींसकट बसून राही.

धन्याचं संपायची वाट बघत.

चिनू मात्र अभ्यास करण्याचा अभिनय करत पुस्तकात डोकं खुपसून असायचा. बाप झोपेपर्यंत कुणाच्या जीवात जीव नसायचा. माहीत नाही, केव्हा कुठल्या कारणाने बापाची सटकेल आणि तो आईला मारहाण करेल.

रात्र खूप भीतीदायक आणि भयाण होती ह्यांच्या आयुष्यातली. 

चिनूच्या बापाचं पिणं रोजचं झालेलं अन् खूप वाढलेलं देखील.

आता तो ऑफिसवरून घरी न येता डायरेक्ट चौदाव्या गल्लीतल्या पांडु शेटच्या देशीच्या अड्ड्यावर जाई. तिकडून फुल्टू होऊन निघे.

घरी सगळे भीतीच्या सावटात देवाची करुणा भाकत त्याची वाट बघत बसत. 

चिनू घराच्या बाकड्यावर, गल्लीकडे डोळे लावून बसायचा. रात्री दहाच्या सुमारास लांबलचक चाळीच्या सुरुवातीला हालत डुलत येणारी बापाची स्वारी त्याला स्पष्ट दिसायची. तो पुढे जायचा, त्याच्या हातातली बॅग घ्यायचा. चिनू पुढे आलेला पाहून बाप अजून झिरपटे, मग चिनू त्याला आधार देत घरी आणी. पूर्ण चाळ, मोहल्ला रोज हा सीन बघून खदाखदा हसायचे. चिनू आता निगरगट्ट झालेला.

घरी आलेल्या, दारू पिऊन तर्राट झालेल्या बापाचे कपडे उतरवण्याचे काम तो आणि त्याची आई करे. शूज, बेल्ट, शर्ट, पँट सगळं उतरवल्यानंतर चटेरी पटेरी चड्डीतला बाप खिळ्याला टांगलेल्या पँटच्या खिश्यातून पाच रुपये काढून चिनूच्या हातात कोंबे आणि म्हणे

'जा हिजड्या बैदा घोटाला घेऊन ये'

आधी 'गोंड्या' हा शब्द असायच्या त्याच्या तोंडात.

आता प्रत्येक वाक्यागणिक 'ऐ हिजड्या' हा शब्द येऊ लागलेला... विश्वासने मला सांगितलं की आम्ही ऑफिसमध्ये सगळ्यांना असेच बोलतो. विश्वास चिनूच्या बापाचा सहकारी.

चिनू पाच रुपयाची नोट घट्ट पकडून भिकार बाजारात जाई.

‘तेल अच्छावाला डाल ऐसा बोला तेरा बाबा?' तापलेल्या तव्यावर खिमा आणि अंड्याच्या मिक्सवर धण्या- जियाची पूड शिंपडत दाढीवाला चाचा म्हणायचा. 'क्या काम करता है तेरा बाप?' खमंग वासाची पुडी बांधत चाचा विचारायचा.

'वो प्रेस रिपोर्टर है.. और इंफोर्मेशन सर्विस ब्युरोमें काम करता है...' असली फेकाफेकी करायचा चिनूचा बाप होता तर प्यून पण कुणी विचारले की बाप काय करतो तर हेच सांगायचे. तेच चिनूने छाती फुगवून सांगितले.

'अच्छा प्रेस मे काम को है... तेरे अब्बा को बोलना यहां तेल जो है जानवर के चरबी का ही होता है.'

अडीच-अडीच रूपयाच्या मोट्याच्या मटणाच्या तेलाने लपलपलेल्या दोन पुड्या चिनू घरी घेऊन येई, बापासोबत जेवायला बसे... अभ्यास आणि परीक्षा फाट्यावर मारून...

शर्त एकच की बाप भोसडीचा शांत झोपावा... आईला मारहाण न करता. 

चौघ्या बहिणी गाढ झोपेत असायच्या.

हे असं रोजचं चालायचं. रात्र व्हायला आली की ह्याच्या बहिणींचा आणि आईचा जीव घाबराघुबरा होई.

हल्ली बाप चिनूच्या आईला कोणत्या ना कोणत्या कारणापायी मारझोड करू लागलेला. बाप घरी यायची वेळ झाली की चिनू अन् त्याच्या बहिणी सगळ्या देवांची प्रार्थना करायच्या

‘देवा माझ्या बापाला नीट येऊ दे.. माझ्या आईला मारहाण नको होऊ देऊस... आम्ही तुझ्या पाया पडतो..' हा खतरनाक आर्जव असायचा... 

बेक्कार होतं हे सारं.

हे असं रोजच चालायचं.

चाळीतनं बाप हालत येताना दिसला की चिनू पळत पुढे जाऊन त्याची बॅग हातात घेई. गोड बोलून, मस्का लावून, बापाला घरी आणायचा चिनू... दुनियेचं लाफ्टर सोसून.

सगळं काही व्यवस्थित चालू असताना बापाच्या अंगात राक्षस संचारून आईला मारहाणीला सुरुवात होई. धिप्पाड सहा फुटी आडदांड बाप चिनूच्या कोवळ्या, नाजूक, काटकुळ्या हातांना आवरत नसे.

चारही बहिणी बापाच्या हाता-पाया पडत, अश्रू ढाळीत. शांत बसवण्याचा आटोकाट प्रयत्न होई. पण माजाला आलेल्या वळूला वेसण नसतं म्हणतात ना.

घराच्या बाहेर बघ्यांची तोबा गर्दी जमे.

आडवा - तिडवा मार चिनूच्या आईला अर्धमेला करी.

नवरा-बायकोचा मामला असल्यामुळे कुणीही मध्ये पडत नसत. सुरुवातीला संभा बाबा आणि हणम्या दादा यायचे बापाला समजवायला... पण नेहमीचंच झाल्यामुळे तेही आता येत नसत.

मोठी आई यायची बिचारी.

आल्या प्रसंगाला गपगुमान तोंड देत पाच भावंडं आणि आई मारहाण करून आणि शिव्या देऊन तोंडाला फेस आलेल्या, धुसफुसणाऱ्या ह्या राक्षसाच्या झोपण्याची वाट बघत.

बाप मध्येच उठून त्वेषाने तोच एपिसोड पुन्हा सादर करी. आईला बुक्के हाणी.

चिनू अजीजीने पुन्हा समजावायचा प्रयत्न करी.

'थांब चिन्या... मारू दे ह्याला किती मारायचं ते... मगच त्याला शांती मिळेल' म्हणत आई स्वतःच्या झिंझ्या उपटत त्या मर्दाचा हात पकडून स्वत:ला मारायला लावी.

‘मार.. मार... मार...’ म्हणताना तिच्या काळजातून भयंकर किंकाळ्या उमटत. चिनूसकट साऱ्या बहिणी गलितगात्र अवस्थेत ह्या सर्व गोष्टीला साक्षी असत.

कुठल्यातरी भयानक खुशीत मोठ्याने हसत चिनूचा बाप एका सणसणीत शिवीसकट आईला लाथेने दूर लोटी. कर्र वाजणाऱ्या गंजलेल्या कॉटवर पाय पसरून झोपी जाई.

मध्येच उठून झिर्पडत मोरीत शिरे... मुतायला... अन् देशी दारूचा घमघमाट, नरकात असल्याचं द्योतक देई त्या सगळ्यांना.

सगळं सगळं सुन्न...

कानशिलात विचित्र तार वाजतेय.

मोठ्याने रडू पण शकत नाहीत, नाहीतर हा परत उठायचा.

‘ये लाईट बंद करो भांचोद' बाप मध्येच पाय आदळून हुकूम सोडी. 

माई झपकन उठून लाईट ऑफ करायची. 

एकच टेबल फॅन कॉटच्या दिशेला स्टेडी करून बाकीचे घामाने अन् अश्रूंनी चिंब एकमेकांकडे डोळे मिटेपर्यंत पहात झोपी जात.

ह्या सगळ्या गोष्टींचा चिनूच्या आणि त्याच्या बहिणींच्या अभ्यासावर परिणाम होऊ लागलेला. परीक्षेच्या तोंडावर हे असलं हमखास घडायचं... तेव्हा अभ्यासाची वाट लागायची.

रात्री घडलेल्या घटनेचे दुसऱ्या दिवशी परिणाम व्हायचे. बेदम मारहाणीने सुजलेल्या आईला सकाळी पाच वाजता नळाला येणारं पाणी भरायला उठणे अशक्य, उठणार तरी कशी?

रात्रभर रडून उशिरा झोपलेली मुलं सकाळच्या शाळेला मुकायची.

दोन दिवस घराबाहेर पडत नसे कुणी लाज वाटायची. शाळा तर दूर. संडासला पण कुणी जात नसे.

दुसऱ्या दिवशी बाप जणू काही घडलेच नाही ह्या अविर्भावात सकाळी मोरीत आंघोळ करून शुचिर्भूत होतोय. त्याला काल केलेल्या मॅटरशी काही घेणेदेणे नाही.

बापाचे तारवटलेले डोळे आणि त्याच्या तोंडाला येणारा घाण वास हे सगळं बघून चिन्याला त्याला जाब विचारायची पण किस्ता वाटायची.

तो केव्हा एकदा घरातून बाहेर पडतोय.. नव्हे तो कधी एकदाचा मरतोय याची सगळे वाट पाहायचे.

घाणेरडं, भयाण, ओकारी आणणारं होतं सगळं. भयाण ओकारी आणणारं

 

रविवारचे अकरा वाजलेत.

विठ्ठल सायन्ना जिमखाना म्हणजेच पॅव्हेलिअन १३ जुलै १९४० साली कामाठीपुऱ्यात असलेल्या एकमेव भव्य मैदानात या जिमखान्याची स्थापना पुरा झाली. मैदानात क्रिकेट, कब्बडी, खो-खो चे सामने होत आणि जिमखाना टेबल टेनिस, कॅरम, बुद्धिबळ इत्यादी खेळांनी गजबजत असे.

मैदानाच्या एका कोपऱ्यात चाळीला पाठ करून सनत सुभ्याचा गाई-म्हशींचा गोठा होता. या गोठ्याच्या शेणा- मुतात रमत, बैलाला लावताना ते गाईला विताना बघण्यापासून आणि मैदानाच्या मातीत सकाळ, दुपार, संध्याकाळ खेळ खेळण्यात इथल्या प्रत्येक मुलाचं बालपण गेलेलं.

पूर्वी त्या मैदानाच्या जागी मोठ्ठे तळं होतं म्हणे. त्या तळ्यात बरेच खून पचवले जायचे. कमळ कोमेजून मुडदे उगवायचे. चिनू असलं काहीबाही त्याच्या आजीकडून ऐकायचा.

तळं बुजवलं गेलं आणि त्याचं रुपांतर मैदानात झालं. तरीही 'तळ्यावर येतो का', 'तळ्यावर चाललोय', 'तळ्यावर गेलेलो' हेच वाक्य त्या मैदानासाठी अश वापरलं जायचं.

सातव्या गल्लीत आधिपासून म्युनिसिपल स्कूल असताना कुणाची नतद्रष्टाची नजर ह्या मैदानावर पडली आणि इथेही महानगर पालिकेच्या शाळेची भव्य इमारत उभी राहिली. ही नवीन शाळा दहावीपर्यन्त होती व जुनी सातव्या गल्लीतली. सातवी पर्यंत झालं ते बरं झालं समजा.

मैदान गेलं. शाळा झाली पण कामाठीपुऱ्यातलं हेरीटेज 'विठ्ठल सायन्ना जिमखाना' ह्या वास्तूला हात लावायची कुणाची हिम्मत झाली नाही.

शाळा आणि शाळेच्या शेजारी इवल्याशा गल्लीतला हा जिमखाना जिवंत होता.

तर... रविवारचे सकाळचे अकरा वाजलेत. विठ्ठल सायन्ना जिमखाना म्हणजेच पॅव्हेलिअन मध्ये एक एक पंटर जमताहेत. साडे अकरा जिमखाना बंद होण्याची वेळ.

पास्कीन मामा, शान्त्या दादा, लट्या, कफनी रामदास, शंभ्या, पापलेट आनंद, नितीन काण्या, अनु पावट्या, पक्या भाय, रॉड्रीक्स, जावेद भाय, हनीफ तेडा, सय्यद झोलर अशी चाळीतली आणि मोहल्ल्यातली कंपनी जमा झाली आणि चटई टाकून जुगाराचा फड रंगला.

फेफ्टी, चिनू, आऱ्या, रम्या, चंग्या, काळ्या मोहन इत्यादी बचकांडी पोरं जुगाऱ्यांना विडी, सिगारेट, पान, क्वॉटर, बियर, आंटा, माचीस, पाणी, ग्लास वगैरे वगैरे गोष्टी आणून देण्यासाठी सेवेला हजर.

चिन्याला हा रविवारचा रंगणारा पत्त्यांचा डाव खूप आवडायचा.

मिश्कील पास्कीन मामा, डेरर शान्त्या दादा, बोलबच्चन लट्या, पाव किलो वजनाचा पण आपले तिरळे डोळे रोखत 'गांडू तेरेको बोलरैला मैं' म्हणत भल्याभल्यांची फाफलवणारा नितीन काण्या, सनतच्या रेड्यागत चकचकीत काळ्या कातडीचा अनु पावट्या, भन्नाट जोक करून हसवणारा हनीफ तेडा, सगळ्यांची नक्कल करणारा हरिया भंगी, हाजी मस्तान आणि करीम लालाचे खोटे किस्से खरे वाटावे इतक्या सफाईदारपणे सांगणारा मकसूद सलामी... असली अतरंगी भन्नाट कॅरेक्टर जमायची.

कोण कुणाचा आयटम आहे. चाळीत कुणाचं कुणाशी झेंगट सुरू आहे इथपासून ते नट-नट्यांच्या लफड्यांच्या पण खबरी मिळायच्या.

डाव साडे अकाराला सुरु व्हायचा तो मध्ये जेवणाचा ब्रेक घेऊन रात्री दहाला संपायचा.

✍️ सुधीर जाधव

💠 पुढे क्रमश..... प्रकरण 8

🔹🔹🔹🔹🔹🔹🔹🔹