“तिच्या विटाळाला नावे ठेवता, मग तिच्या कुशीतून जन्म घेणं सोडा ना"

“तिच्या विटाळाला नावे ठेवता, मग तिच्या कुशीतून जन्म घेणं सोडा ना"

वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलक : आकाश भाग्यवंत  नायकुडे 

अकलूज दिनांक 04/03/2026 :

"समाजात अनेकदा आपण पाहतो की स्त्रीच्या शरीरावर, तिच्या नैसर्गिक प्रक्रियांवर, तिच्या अस्तित्वावरच प्रश्नचिन्ह उभे केले जाते. “विटाळ” ही संकल्पना विशेषतः स्त्रीशी जोडली जाते. मासिक पाळी असो, प्रसूती असो किंवा तिच्या शरीराशी संबंधित इतर कोणतीही गोष्ट — काही लोक त्याला अशुद्धतेचे लेबल लावतात. परंतु हाच समाज त्या स्त्रीच्या कुशीतून जन्म घेतो, तिच्याच दुधावर वाढतो आणि तिच्याच संस्कारांवर उभा राहतो. मग तिच्या अस्तित्वाला कमी लेखण्याचा अधिकार कोणाला दिला आहे?

१. “विटाळ” ही संकल्पना — वास्तव की सामाजिक गैरसमज?

“विटाळ” हा शब्द अनेक पिढ्यांपासून स्त्रीच्या नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रियांशी जोडला गेला आहे. मासिक पाळीच्या काळात स्त्रीला अशुद्ध मानणे, तिला देवपूजेतून, स्वयंपाकघरातून किंवा सामाजिक कार्यक्रमातून दूर ठेवणे हे सर्व आजही काही ठिकाणी प्रचलित आहे.

परंतु विज्ञान स्पष्ट सांगते की मासिक पाळी ही स्त्रीच्या शरीराची नैसर्गिक आणि आवश्यक प्रक्रिया आहे. ती अशुद्धतेचे नव्हे, तर जीवनक्षमतेचे प्रतीक आहे. जर ही प्रक्रिया नसती, तर मानवी वंशच टिकला नसता. म्हणजेच ज्या गोष्टीला “विटाळ” म्हटले जाते, तीच गोष्ट सृष्टीचा पाया आहे.

२. स्त्रीची कुशी — सृष्टीचा उगमबिंदू

प्रत्येक पुरुष, प्रत्येक स्त्री, प्रत्येक व्यक्ती सर्वांनी एका स्त्रीच्या गर्भातून जन्म घेतला आहे. आईच्या गर्भाशयात नऊ महिने वाढून, तिच्या वेदनांमधून आपण या जगात आलो आहोत. मग प्रश्न असा उभा राहतो की, जिच्या कुशीतून आपण जन्मलो, तिलाच अशुद्ध कसे म्हणू शकतो?

जर स्त्रीच्या शरीराला “विटाळ” म्हणायचे असेल, तर त्या शरीरातून जन्म घेणाऱ्यांनी स्वतःलाही अशुद्ध मानायला हवे. पण तसे कोणी करत नाही. कारण सत्य हे आहे की “विटाळ” ही संकल्पना जैविक नसून मानसिक आहे — आणि ती मानसिकता बदलण्याची गरज आहे.

३. दुटप्पी समाजाची मानसिकता

समाजात अनेकदा असे दिसते की स्त्रीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी तिच्या शरीराशी संबंधित गोष्टींचा वापर केला जातो. तिच्या वागणुकीवर, कपड्यांवर, हालचालींवर, बोलण्यावर निर्बंध घालण्याचा प्रयत्न होतो. एका बाजूला स्त्रीला “देवी” म्हणायचे, आणि दुसऱ्या बाजूला तिच्या नैसर्गिक प्रक्रियांना अशुद्ध ठरवायचे ही किती मोठी विसंगती आहे.

जर कोणी खरोखरच स्वतःला “धुतल्या तांदळासारखे शुद्ध” समजत असेल, तर त्यांनी प्रथम आपल्या विचारांची शुद्धता तपासावी. कारण शरीराची नव्हे, विचारांची अशुद्धता समाजाला घातक ठरते.

४. स्त्रीविषयी आदर — शब्दांत नव्हे, कृतीत हवा.

आजच्या काळात आपण समानतेच्या गोष्टी करतो. शिक्षण, नोकरी, राजकारण, विज्ञान — सर्व क्षेत्रांत स्त्रिया पुढे येत आहेत. पण मानसिकतेत बदल झाला आहे का? स्त्रीच्या शरीराविषयी लाज, संकोच किंवा अपमानाची भावना निर्माण करणारी संस्कृती ही तिच्या आत्मसन्मानाला धक्का देते. मुलींना लहानपणापासूनच त्यांच्या शरीराविषयी अपराधीपणाची भावना दिली जाते. हे चुकीचे आहे.

स्त्रीच्या अस्तित्वाचा आदर करायचा असेल, तर तिच्या प्रत्येक नैसर्गिक प्रक्रियेचा स्वीकार करावा लागेल.

५. “एकमेकांवरच उडा” — या वाक्याचा गूढ अर्थ

या वाक्यातील उपरोध अत्यंत तीव्र आहे. जर स्त्रीला अशुद्ध म्हणायचे असेल, तर पुरुषांनी स्वतःच स्वतःच्या अस्तित्वाचा विचार करावा. कारण मानवी जीवनाची साखळी स्त्री-पुरुष दोघांच्या सहकार्याने चालते. एकमेकांवरच उडणे म्हणजे स्वतःच्या अहंकारात गुरफटून राहणे. परंतु वास्तव असे आहे की स्त्रीशिवाय पुरुष अपूर्ण आहे, आणि पुरुषाशिवाय स्त्रीही अपूर्ण आहे. सृष्टीचा समतोल दोघांच्या परस्पर सन्मानावर टिकतो.

६. बदलाची सुरुवात कुठून??

बदल शिक्षणातून सुरू होतो. मुलांना लहानपणापासूनच शरीरशास्त्र, लैंगिक आरोग्य आणि स्त्री-पुरुष समानता याविषयी योग्य माहिती दिली पाहिजे. मासिक पाळी हा लाजेचा विषय नसून आरोग्याचा विषय आहे, हे स्पष्ट केले पाहिजे.

कुटुंबात, शाळेत, समाजात सर्वत्र स्त्रीच्या अस्तित्वाचा आदर केला गेला पाहिजे. केवळ महिलादिन साजरा करून चालणार नाही; दैनंदिन व्यवहारात समानता दिसली पाहिजे.l

७. आईचे ऋण आणि समाजाची जबाबदारी

आई ही केवळ जन्मदात्री नसते; ती पहिली गुरु असते. तिच्या कुशीतून मिळालेल्या संस्कारांवर समाज उभा राहतो. मग अशा आईलाच अशुद्ध म्हणणे म्हणजे स्वतःच्या संस्कारांवरच प्रश्नचिन्ह उभे करणे.

आईच्या पोटात वाढलेले मूल तिच्या रक्ताने, तिच्या शक्तीने घडते. त्या प्रक्रियेला “विटाळ” म्हणणे म्हणजे जीवनालाच नाकारणे होय

८. स्त्रीचा सन्मान म्हणजे समाजाचा सन्मान

ज्या समाजात स्त्रीचा सन्मान होतो, तो समाज प्रगती करतो. इतिहास साक्षी आहे की ज्या संस्कृतींनी स्त्रीला दुय्यम स्थान दिले, त्या मागे पडल्या. आणि ज्या संस्कृतींनी तिला समान स्थान दिले, त्या उन्नत झाल्या.

स्त्रीचा अपमान हा केवळ एका व्यक्तीचा अपमान नसतो; तो संपूर्ण मानवजातीचा अपमान असतो

९. विचारांची क्रांती आवश्यक

खरी क्रांती बाहेर नव्हे, तर मनात घडली पाहिजे. “विटाळ” हा शब्द उच्चारताना आपण काय म्हणतो आहोत, याचा विचार केला पाहिजे. आपण विज्ञान, शिक्षण, आधुनिकता यांचा स्वीकार केला आहे, पण अजूनही काही जुन्या रूढींना घट्ट धरून बसलो आहोत. विचार बदलेल तेव्हाच व्यवहार बदलेल. आणि व्यवहार बदलेल तेव्हाच समाज खऱ्या अर्थाने प्रगत होईल.

१०. निष्कर्ष — आत्मपरीक्षणाची वेळ

“तिच्या विटाळाला नावे ठेवता…” ही ओळ केवळ स्त्रीसाठी नाही; ती प्रत्येकासाठी आरसा आहे. आपण स्वतःला कितीही शुद्ध समजत असलो, तरी आपल्या जन्माचा उगम एका स्त्रीच्या कुशीत आहे, हे विसरू नये.

स्त्रीच्या शरीराचा, तिच्या नैसर्गिक प्रक्रियांचा अपमान करणे म्हणजे स्वतःच्या अस्तित्वालाच नाकारणे होय. जर कोणी खरोखरच इतके शुद्ध असतील, तर त्यांनी आधी आपल्या विचारांची शुद्धता सिद्ध करावी.

समाजाला आज गरज आहे ती दोषारोपाची नाही, तर समजुतीची. तिरस्काराची नाही, तर सन्मानाची. स्त्री-पुरुष समानतेची खरी जाणीव मनात रुजली, तर “विटाळ” हा शब्दच कालबाह्य ठरेल.

शेवटी एकच

ज्या कुशीतून आपण जन्मलो, त्या कुशीचा आदर करणे हीच खरी संस्कृती आहे. आणि स्त्रीचा सन्मान म्हणजे जीवनाचा सन्मान.

93 26 36 53 96