लग्नसमारंभ की दिखाऊ प्रतिष्ठेचा बाजार? – स्वागताच्या नावाखाली होणारा अपमान थांबवायलाच हवा!

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे

अकलूज दिनांक 23/02/2026 :

लग्न म्हणजे दोन जिवांचा, दोन कुटुंबांचा आणि दोन संस्कारांचा पवित्र मिलाफ. हा सोहळा आनंदाचा, आपुलकीचा आणि समतेचा असतो. पण आजकाल अनेक विवाह सोहळ्यांमध्ये एक वेगळीच प्रवृत्ती डोके वर काढताना दिसते—स्टेजवरून मोजक्या “मान्यवरांचे” नाव घेऊन त्यांचा सत्कार, फेटे बांधणे, पुष्पगुच्छ देणे आणि बाकी उपस्थित सर्व पाहुण्यांकडे जणू दुर्लक्ष करणे. हा सन्मान आहे की अप्रत्यक्ष अपमान?

निमंत्रण सर्वांना – सन्मान फक्त काहींनाच?

लग्नपत्रिका देताना आपण कुणाला कमी, कुणाला जास्त समजत नाही. “आपण या आनंदात सहभागी व्हावे” हीच भावना असते. मग लग्नाच्या दिवशी स्टेजवरून काही निवडक श्रीमंत, पदाधिकारी, आमदार-खासदार, पुढारी किंवा तथाकथित प्रतिष्ठित व्यक्तींचे नाव पुकारून त्यांचे विशेष स्वागत करणे म्हणजे बाकीच्या सर्व नातेवाईक, मित्रपरिवार, समाजबांधव यांचा अपमान नाही का?

जे लोक आपल्या कुटुंबातील आहेत—मामा, काका, आत्या, मावश्या, चुलत-भावंडे—जे कदाचित आर्थिकदृष्ट्या साधे असतील पण मनाने श्रीमंत असतात, ते पहिल्यापासून शेवटपर्यंत लग्नात धावपळ करत असतात. त्यांना कोणी फुलहार देत नाही, त्यांचे नाव स्टेजवर घेतले जात नाही. मग खरा मान कोणाचा? जो दोन मिनिटे फोटो काढून निघून जातो त्याचा, की जो शेवटच्या पाहुण्यापर्यंत उभा राहतो त्याचा?

दिखाऊपणाचा अतिरेक – संस्कृतीचा अपमान

आज लग्नसमारंभ हा एक प्रकारचा प्रतिष्ठेचा बाजार झाला आहे. कोण आला? कोणाला फेटा बांधला? कोणाचे नाव माईकवर घेतले? किती फोटो काढले? सोशल मीडियावर कोणासोबत पोस्ट टाकली? या गोष्टींवर जास्त भर दिला जातो. खरेतर लग्नातील संस्कार, विधी, कुटुंबातील प्रेम, आपुलकी यांना दुय्यम स्थान मिळते.

काही मान्यवर येतात, स्टेजवर जातात, त्यांना फेटा बांधला जातो, पुष्पगुच्छ दिला जातो, फोटो काढले जातात. त्यानंतर “आता दुसऱ्या कार्यक्रमाला जायचे आहे” असे सांगून ते निघून जातात. जेवणही करत नाहीत. म्हणजे तुमच्या अन्नाचा, तुमच्या आदरातिथ्याचा अपमान नाही का हा? मग अशा दिखाऊ उपस्थितीला एवढे महत्त्व का?

सन्मान की वर्गभेद?

स्टेजवरून नाव घेऊन स्वागत करण्याची पद्धत ही प्रत्यक्षात वर्गभेदाला खतपाणी घालणारी आहे. ज्या समाजात समता, बंधुता, एकोप्याची शिकवण दिली जाते, त्या समाजात लग्नासारख्या पवित्र सोहळ्यातच श्रीमंत-गरीब, मोठे-लहान अशी विभागणी करणे योग्य आहे का?

निमंत्रणाचा स्वीकार करून वेळ काढून आलेले प्रत्येक पाहुणे महत्त्वाचे असतात. त्यांनी आपल्या आनंदात सहभागी होण्यासाठी आपले काम बाजूला ठेवलेले असते. काहींनी कदाचित प्रवास खर्च केला असेल, काहींनी आपली कामे पुढे ढकलली असतील. त्यांच्या उपस्थितीनेच सोहळ्याला खरा अर्थ प्राप्त होतो. मग त्यांचा सन्मान फक्त “उपस्थित सर्व मान्यवरांचे स्वागत” या एका ओळीपुरता मर्यादित का?

गरीब नातेवाईकांची अवहेलना – खोटी प्रतिष्ठा

खरी लाज वाटावी अशी गोष्ट म्हणजे खोट्या प्रतिष्ठेपायी आपण आपल्या साध्या, गरीब नातेवाईकांकडे दुर्लक्ष करतो. जे आयुष्यभर आपल्यासोबत उभे राहतात, जे दुःखात धावून येतात, जे संकटात आधार देतात—त्यांना स्टेजवर जागा नसते. पण एखादा आमदार, खासदार, मोठा उद्योगपती किंवा पदाधिकारी आला की त्याला फेटा, शाल, गुच्छ आणि मोठ्या थाटामाटात स्वागत!

हा सन्मान नाही, ही मानसिक गुलामगिरी आहे. पद, पैसा आणि प्रसिद्धी यांनाच आपण मान देतो आणि माणुसकी विसरतो. लग्नात खरे महत्त्व नात्यांचे असते, पदांचे नाही.

उपस्थित सर्वांचे सामूहिक स्वागत – खरी संस्कृती

जर स्वागत करायचेच असेल, तर सुरुवातीलाच “उपस्थित सर्व वऱ्हाडी मंडळी, आप्तेष्ट, मित्रपरिवार आणि समाजबांधवांचे मनःपूर्वक स्वागत” असे एकत्रित शब्दांत स्वागत करणे अधिक योग्य नाही का? यात कोणीही कमी किंवा जास्त ठरत नाही. सर्वांना समान मान मिळतो.

लग्नातील वेळ मौल्यवान असतो. विधी वेळेवर पार पडणे महत्त्वाचे असते. त्याऐवजी अर्धा तास फक्त मान्यवरांच्या सत्कारासाठी खर्च करणे योग्य आहे का? त्या वेळेत वधू-वरांशी सर्वांनी शांतपणे संवाद साधला, शुभेच्छा दिल्या, तर तोच खरा सन्मान ठरेल.

प्रथा बंद करण्यासाठी ठोस पाऊल आवश्यक

फक्त लेख लिहून, चर्चा करून काही बदलणार नाही. समाजाने ठोस भूमिका घेतली पाहिजे. ज्यांचा सत्कार झाला नाही म्हणून नाराज होणाऱ्या लोकांनीही आत्मपरीक्षण करावे. जर खरोखरच एखाद्याने नाव न घेतल्यामुळे मंडप सोडून बाहेर पडले, तर त्यांनी स्वतःलाच प्रश्न विचारावा—मी लग्नाला आलो होतो वधू-वरांना आशीर्वाद द्यायला, की माझा सत्कार व्हावा म्हणून?

तसेच, ज्या ठिकाणी केवळ निवडक लोकांचेच नाव घेतले जाते, तिथे इतरांनी आपली नाराजी स्पष्टपणे व्यक्त केली पाहिजे. अशा कार्यक्रमांना बहिष्कार टाकण्याची वेळ आली तर तीही घ्यावी लागेल. समाजात बदल हवा असेल, तर अस्वस्थता निर्माण करावी लागते.

मान देऊया नात्यांना, पदांना नाही

लग्न म्हणजे नात्यांचा उत्सव. तेथे कोण मोठा, कोण लहान असा प्रश्न नसतो. ज्यांनी पहिल्यापासून शेवटपर्यंत उपस्थिती दाखवली, जे आनंदात सहभागी झाले, जे जेवणाच्या रांगेत उभे राहूनही हसतमुख राहिले—तेच खरे मान्यवर.

आता वेळ आली आहे या दिखाऊ, वर्गभेदी, अपमानकारक स्वागत-सत्कार पद्धतीला पूर्णविराम देण्याची. फेटे, शाल, गुच्छ, माईकवरून नावांची यादी—या सगळ्यापेक्षा मोठी गोष्ट म्हणजे मनापासून दिलेला नमस्कार आणि साधे “आल्याबद्दल धन्यवाद”.

शेवटचा सवाल – आपण बदलणार का?

प्रश्न प्रथेचा नाही, प्रश्न मानसिकतेचा आहे. आपण खऱ्या अर्थाने समतेवर विश्वास ठेवतो का? की अजूनही पद, पैसा आणि प्रसिद्धीपुढे नतमस्तक होतो?

लग्नसमारंभात जर खरोखरच आनंद हवा असेल, तर सर्वांना समान सन्मान देऊया. दिखाऊ प्रतिष्ठेच्या मोहाला बळी न पडता, आपल्या गरीब-साध्या नातेवाईकांचा मान वाढवूया. कारण शेवटी फोटो, फेटे आणि गुच्छ विसरले जातात—पण मनाला लागलेला अपमान कधीच विसरला जात नाही.

ही प्रथा बंद करायची की नाही, हा निर्णय समाजाने घ्यायचा आहे. पण जर समतेचा, स्वाभिमानाचा आणि माणुसकीचा खरा सन्मान करायचा असेल, तर या दिखाऊ स्वागत-सत्कार संस्कृतीला आजच आवर घालणे अत्यावश्यक आहे.

nilesh thakre

राष्ट्रीय संघटक

पुराेगामी पत्रकार सघ (भारत)