AI आणि भविष्यातील नोकऱ्या: भ्रम, वास्तव आणि आपण
एकसत्ता न्यूज
संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे,
अकलूज दिनांक 18/02/2026 :
"शेतीला मरण नाही," "प्लंबर किंवा मेकॅनिकची जागा AI घेऊ शकणार नाही," किंवा "माणसाची बुद्धिमत्ता AI कधीच रिप्लेस करू शकत नाही." हे विचार ऐकायला चांगले वाटतात, पण त्यात एक 'लॉजिकल गॅप' आहे. आपण हे समजून घेऊया की हा धोका नक्की काय आहे आणि तो केवळ IT क्षेत्रापुरता मर्यादित का नाही.
१. "शारीरिक कष्टाची कामे (Plumbers/Electricians) सुरक्षित आहेत का?"
हो, हे खरं आहे की AI तुमचा नळ दुरुस्त करायला किंवा शेतात नांगरणी करायला उद्या लगेच येणार नाही. पण विचार करा - जर IT, बँकिंग, मार्केटिंग आणि इतर व्हाईट कॉलर क्षेत्रातील ५०% नोकऱ्या कमी झाल्या, तर ते लोक काय करतील? ते लोक पर्यायी कामांकडे वळतील. जेव्हा White Collar नोकऱ्या कमी होतात, तेव्हा लेबर मार्केटमध्ये गर्दी वाढते. म्हणजेच, उद्या एखादा सॉफ्टवेअर इंजिनिअर नोकरी गेल्यावर शेती किंवा छोटा व्यवसाय करू लागला, तर तिथे स्पर्धा वाढणार. थोडक्यात: AI तुमचं काम हिरावून घेणार नाही, पण तुमच्या कामातली स्पर्धा (Competition) १० पटीने वाढवेल.
२. "AI हाताळायला शेवटी माणूसच लागतो ना?"
हा सर्वात मोठा गैरसमज आहे. आधीच्या काळात (उदा. कॉम्प्युटर क्रांती) मशीनला चालवायला माणूस लागायचा. पण आता आपण 'Autonomous AI' कडे जात आहोत.
पूर्वी सॉफ्टवेअरमध्ये 'अपडेट' द्यायला इंजिनिअर्स लागायचे. आज AI स्वतःचा कोड स्वतःच लिहित आहे आणि स्वतःमधील चुका (Bugs) स्वतःच दुरुस्त करत आहे. मॅट शुमर यांनी म्हटल्याप्रमाणे, जेव्हा AI स्वतःलाच 'ट्रेन' करू लागेल, तेव्हा त्याला माणसाच्या हस्तक्षेपाची गरज कमी-कमी होत जाईल.
३. "CA , वकील किंवा डॉक्टरांची जागा AI घेऊ शकेल का?".
अनेक जणांना वाटतं की गुंतागुंतीच्या कायदेशीर किंवा टॅक्सच्या कामात मानवी मेंदूच हवा. पण वास्तव काय आहे?
GPT-4 ने अमेरिकेतील 'बार एक्झाम' (वकिलीची परीक्षा) ९० व्या पर्सेंटाईलने उत्तीर्ण केली आहे. वैद्यकीय क्षेत्रात AI मानवी डॉक्टरांपेक्षा जास्त अचूकपणे 'X-ray' किंवा 'MRI' स्कॅन मधील आजार ओळखत आहे. AI ला तुमचा पूर्ण जॉब रिप्लेस करण्याची गरज नाही; त्याने जर तुमचे ८०% काम (जे डेटा आणि लॉजिकवर आधारित आहे) केले, तर कंपनीला ५ माणसांऐवजी फक्त १ माणसाची गरज भासेल. बाकी ४ जणांचे काय? हा खरा प्रश्न आहे.
४. अर्थव्यवस्थेवर होणारा 'डोमिनो इफेक्ट' (Domino Effect)
समजा, केवळ IT क्षेत्रातील नोकऱ्या गेल्या. तरीही त्याचा परिणाम सर्वांवर होईल:
नोकऱ्या गेल्यामुळे लोकांकडे खर्च करायला पैसे नसतील. लोकांनी खर्च कमी केला की हॉटेल्स, ट्रॅव्हल्स, रिअल इस्टेट आणि अगदी भाजी विक्रेत्यांचा धंदाही कमी होईल. म्हणजेच, तुमचं क्षेत्र कोणतंही असो, आर्थिक मंदीची लाट सर्वांनाच स्पर्श करते.
५. "मग आम्ही AI ला घाबरायचे का?"
*मुळीच नाही! घाबरून काहीच साध्य होणार नाही. पण 'सावध' होणे अनिवार्य आहे.
"AI माणसाला रिप्लेस करणार नाही, पण AI वापरणारा माणूस AI न वापरणाऱ्या माणसाला नक्कीच रिप्लेस करेल." हे वाकय घासून गुळगुळीत झालं आहे ...पण तरीही सत्य आहे.
आपले पुढील पाऊल काय असावे?
१. लवचिकता (Adaptability): "मी हेच काम आयुष्यभर करेन" ही जिद्द सोडा. काळाप्रमाणे बदलायला शिका
२. AI सोबत मैत्री: AI हा तुमचा शत्रू नसून तुमचं 'सुपर-पॉवर' साधन आहे, असे समजा
३. कौशल्य वाढवा: ज्या गोष्टी माणसे चांगले करू शकतात (उदा. कॉम्प्लेक्स निगोशिएशन, इमोशनल इंटेलिजन्स, स्ट्रॅटेजिक थिंकिंग) त्यामध्ये प्राविण्य मिळवा
निष्कर्ष: कोविड येण्यापूर्वी आपण जसे बेसावध होतो, तसे आता राहून चालणार नाही. ही लाट मोठी आहे, पण ज्यांच्याकडे 'AI ची नौका' आणि 'कौशल्याचे वल्हे' आहेत, ते या लाटेवर नक्कीच स्वार होतील
नेटभेटचा हाच प्रयत्न आहे की, आपल्या मराठी माणसाने या तंत्रज्ञानाच्या शर्यतीत मागे राहू नये. तुमचा याबद्दल काय विचार आहे तुम्हाला अजूनही वाटते का की हे केवळ एक 'अफवा' आहे?
93 26 36 53 96
0 टिप्पण्या