🟣 वीज नेहमी झाडांवर किंवा माणसांवर का पडते ?

🟣 वीज नेहमी झाडांवर किंवा माणसांवर का पडते ?

 वृत्त एकसत्ता न्यूज 

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे, मुंबई.

 दिनांक 23/5/2025 :

तुफान, जोरदार, मुसळधार पाऊस सुरू झाला की त्या पावसात एक थोडासा भीतीदायक फॅक्टर असतो. तो फॅक्टर म्हणजे वीज. आकाशात वीज चमकली, आकाशातून जमिनीवर वीज पडली की आपल्याला थोडीशी भीती वाटतेच. पावसाळ्यात चमकणाऱ्या विजे भोवती थोडं गूढ आहे, थोडं कुतूहल आहे आणि थोडी भीती सुध्दा आहे. भीती यासाठी की, ही आकाशातून कोसळणारी वीज दरवर्षी कित्येक जणांचा बळी घेते. मात्र थोडीशी काळजी घेतली, थोडीशी खबरदारी घेतली, तर वीजेमुळे होणारे हे मृत्यू आपण नक्कीच टाळू शकतो.

पावसात काळ्याकुट्ट आकाशात लखकन चमकणारी वीज ही एक नैसर्गिक आणि वैज्ञानिक प्रक्रिया आहे. वीज कोसळणं म्हणजे इलेक्ट्रॉमॅग्नेटिक क्रिया. ढगांमध्ये साचलेल्या पाण्याच्या थेंबांचं घर्षण, बर्फ आणि इतर कण एकमेकांना घासल्यामुळे वीज तयार होते. या प्रक्रियेत, ढगात सकारात्मक (positive) आणि नकारात्मक (negative) प्रभार तयार होतात. आकाशात तयार झालेली वीज आणि जमीन हे पॉझिटीव्ह निगेटीव्ह पोल एकमेकांकडे आकर्षित होतात. आणि वीज जमिनीवर कोसळते.

आता वीज चमकत असताना कायम सांगितलं जातं की झाडाखाली उभं राहू नका. मात्र बऱ्याच वेळा पावसापासून आसरा घेण्यासाठी झाडांकडे धाव घेतली जाते. वीज नेहमी झाडांवर किंवा माणसांवर का पडते, तर त्याची काही कारणं आहेत. वीज ज्यावेळी आकाशातून पडते, त्यावेळी ती वाहण्यासाठी एक वाहक म्हणजे कंडक्टर शोधते. वीज ही प्रामुख्यानं उचं वस्तूवर पडते. झाडं आणि माणसं हे वीजेचे गुड कंडक्टर म्हणजे चांगले वाहक आहेत.

त्यामुळे वीज जमिनीवर पडताना झाडं आणि माणसांवर पडते.

*वीज चमकत असताना बाहेर असाल तर काय कराल?

◆ हवामान खराब असल्यास शेतातल्या कामांसाठी स्वतः जाऊ नका, जनावरांनाही सोबत नेऊ नका, आणि मासेमारीसाठी सुध्दा बाहेर पडू नका.

◆ विजा चमकत असताना बाहेर असाल तर लगेच सुरक्षित ठिकाणी जा.

◆ एखाद्या बंदिस्त इमारतीत आसरा घ्या.

◆ वीज चमकत असेल तर झाडाखाली उभे राहू नका, कारण उंच झाडांकडे वीज आकर्षित होते.

◆ एखाद्या डोंगरा खाली किंवा टेकडी खाली उभे राहू नका.

◆ वीज चमकत असताना, प्रवास करत असाल तर गाडीच्या काचा बंद करा.

◆ सायकल, स्कूटर, उघडा ट्रॅक्टर किंवा बैलगाडी मधून प्रवास करत असाल, तर प्रवास थांबवून ताबडतोब सुरक्षित ठिकाणी आसरा घ्या.

◆ धातूच्‍या वस्‍तू पासून लांब राहा.

◆ वीजेच्या खांबाच्या जवळ उभे राहू नका.

◆ धरणं, तलाव अशा पाण्याच्या ठिकाणा पासून लांब राहा.

◆ विजा चमकत असताना मोबाईल फोनचा वापर करू नका.

*वीज चमकत असताना ग्रामीण नागरिकांनी काय करावं?

◆ वीज चमकत असेल तर घरातच थांबा.

◆ मुलांना घराबाहेर जाऊ देऊ नका.

◆ घराचं दार, खिडक्या पासून दूर राहा.

◆ धातूच्या वस्तूंच्या जवळ राहू नका.

◆ विजा चमकत असताना हेयरड्रायर, इलेक्ट्रिक रेझर सारखी उपकरणं वापरु नका.

◆ विजा चमकत असताना, शक्यतो वाहत्या पाण्याशी संबंधित कामं म्हणजे आंघोळ, भांडी धुणं, कपडे धुणं टाळा.

◆ वीजेचा प्रभार हा इमारतीच्या प्लंबिंग आणि धातूच्या पाईप्स मधून वाहू शकतो, त्यामुळे शक्यतो पाण्यात काम करू नका.

◆ इलेक्ट्रिक आणि इलेक्ट्रॉनिक साधनांचा वापर टाळा.

सौजन्य : NDTV मराठी

संकलन : मिलिंद पंडित, कल्याण