बहिर्जी नाईक : स्वराज्याचे शिलेदार
वृत्त एकसत्ता न्यूज
संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे
अकलूज दिनांक 16/10/2026 : इतिहासात काही व्यक्ती अशा असतात, ज्यांच्या पराक्रमाचा आवाज रणांगणावर घुमतो; तर काही व्यक्ती अशा असतात, ज्यांच्या बुद्धीच्या सामर्थ्याने रणांगणात उतरण्यापूर्वीच विजयाची वाट मोकळी होते. स्वराज्याचे असेच एक अद्वितीय शिलेदार म्हणजे बहिर्जी नाईक.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य निर्मितीत गुप्तहेर खात्याला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. शत्रूच्या हालचालींची माहिती मिळवणे, दुर्गम वाटांचा शोध घेणे, शत्रूच्या सामर्थ्याचा अंदाज घेणे आणि योग्य वेळी योग्य माहिती महाराजांपर्यंत पोहोचवणे, ही अत्यंत जोखमीची कामे होती. या कार्यात बहिर्जी नाईकांचे नाव विशेष आदराने घेतले जाते. त्यांच्या कार्याचं वैशिष्ट्य केवळ गुप्त माहिती मिळवण्यात नव्हतं, तर संकटाच्या सावलीतही स्वराज्याच्या विजयाची दिशा शोधण्यात होतं. शत्रूच्या गर्दीत राहूनही स्वराज्याशी निष्ठा जपणं, मृत्यूची चाहूल असतानाही कर्तव्यापासून मागे न हटणं आणि स्वतःच्या अस्तित्वापेक्षा महाराजांचं स्वप्न मोठं मानणं, हीच त्यांच्या कार्याची खरी प्रेरणा होती. ना नावाची अपेक्षा, ना कीर्तीचा हव्यास, स्वराज्याच्या सेवेसाठी वाहिलेला प्रत्येक श्वास. पावलांना वाट नव्हती, तरी ध्येयाचा ध्यास होता, बहिर्जींच्या प्रत्येक चालीत स्वराज्याच्या विजयाचा विश्वास होता.
आजच्या काळात बहिर्जी नाईकांची आठवण आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते. मोठं कार्य करण्यासाठी नेहमी प्रसिद्धीच्या प्रकाशझोतात असण्याची गरज नसते. काही माणसं पडद्यामागे राहून इतिहासाला कलाटणी देतात. त्यांचं कर्तृत्व त्यांच्या नावापेक्षा कितीतरी मोठं असतं. कारण स्वराज्य केवळ तलवारीच्या धारेवर उभं राहत नाही; ते बुद्धीच्या तेजावर, निष्ठेच्या बळावर आणि त्यागाच्या पायावरही उभं राहतं. बहिर्जी नाईक म्हणजे केवळ इतिहासातील एक नाव नाही, तर स्वराज्यासाठी जगण्याची, संकटांशी झुंजण्याची आणि कर्तव्याला सर्वोच्च मानण्याची प्रेरणा आहे. काही माणसं इतिहासाची पानं सजवतात, तर काही माणसं इतिहासाला नवी दिशा देतात; बहिर्जी नाईक हे त्यांपैकीच एक.
संकलन : मिलिंद पंडित, कल्याण
संदर्भ : महाराष्ट्राचा इतिहास
0 टिप्पण्या