🏤 कामाठीपुरा 🏤 मनोगत

 

🏤 कामाठीपुरा 🏤 मनोगत

अकलूज वैभव न्यूज नेटवर्क 

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे

अकलूज दिनांक 30/7/2026 :

कामाठीपुरा ... मुंबई

 नगरीतले हे एक अनोखे जग. उपेक्षा किंवा गौरव हे ज्याच्या कधीच वाट्याला आले नाही. त्याच्यात असलेल्या चांगल्या वाईट गुणांत तो अविरत, अखंड तेवत राहिला आणि शेवटी नामशेष झाला.

कामाठीपुरा हा इलाखा दक्षिण मुंबईतली एक गलिच्छ वस्ती म्हणून मानला जायचा. माझा जन्म तिथलाच.

जन्मलो, वाढलो, मौज मजा केली. बाबरी मशिदीच्या दंगलीत माणुसकीचा बळी जाताना पाहिलं नि कामाठीपुरा सोडला.

लग्न मात्र कामाठीपुऱ्यात केलं. ते माझं स्वप्न होतं. यार, दोस्त नाचायला पाहिजेत लग्नात एवढीच अपेक्षा.

कामाठीपुरा कसा होता अन् काय होता पुढच्या पानावरून कळेलच तुम्हाला.

बचपना ग्रेट होता आमचा. आम्ही पाच भावंडं. चार बहिणी छोट्या अन् मी मोठा... कष्ट इतके नव्हते कारण आम्हाला दोन वेळेला भरपूर जेवायला मिळायचं. बापानं तसं व्यवस्थित ठेवलेलं. पण रात्र झाली कि बाप सैतानागत अवतरायचा आणि आईला बेदम मारायचा. ते भयानक असायचं.. भांडण नेमकं परीक्षेच्या दिवसात व्हायचं.

आमचं घर विकत घेतलेल्या माणसाला विनंती केली कि लग्न केल्याच्या तीन महिन्यानंतर मी घर सोडीन. त्याला कारण होतं. लग्नापूर्वी अनेक बरे वाईट उद्योग केलेला 'मी' मलाच बघायचा होता अन् माझ्या बायकोला कामाठीपुरा काय चीज आहे ह्याचाही अनुभव यायला हवा हा त्या मागचा उद्देश्य होता किंवा हो मी लग्न करू शकतो. मला ही सुस्वरूप, सुशिक्षित सरकारी नोकरीदार मुलगी जीवनाची साथीदार म्हणून मिळू शकते हे मला गुंड म्हणून हिणवणाऱ्या लोकांना दाखवून द्यायचं होतं.

मित्र मंडळी खूप होती. दुर्दैवाने पुढे बहुतेक जण एड्स ने गेले.

माझ्यात सुधारणा झाली ती नाटकामुळे. चाळीत एक सच्चा मित्र राजेश जाधव याने मला सिद्धार्थ कॉलेजला चेतन दातारच्या एकांकिकेत रोल करायला लावला. इंटर कॉलेजीएट एकांकिका स्पर्धा होती इसकसची. सगळी नावाजलेली मंडळी होती. हे क्षेत्र मला खूप आवडलं. कितीतरी लोक आपल्याला पाहायला येतात, नाटक संपलं कि छान काम केलंस म्हणून पाठीवर शाबासकीची थाप देतात. आपल्या डायलॉगवर हंशा टाळ्या मिळतात, किती मस्त असतं सारं. मग मला नाटकाचा छंद जडला. अन् मी या गुंडगीरीच्या दलदलीतून बाहेर पडलो. नाटकाचा छंद जोपासायला प्रामुख्याने गौतम यादव, स्वामी अण्णा, रामचंद्र साळुंखे, विजय जाधव, बुद्धदास कदम या मित्रांनी मदत केली.

फेसबुक सुरु झालं. त्यात अनेक मित्रवर्य भेटले. मित्रांना शंभर दोनशेच्या लाईक्स मिळत आणि मला दहा बारा. शेवटी खुन्नस मध्ये फेफ्टीवर एक लेख लिहिला आणि खाली लिहिलं 'कामाठीपुरा' या माझ्या आगामी कादंबरी मधून. त्या लेखाला भरपूर प्रतिसाद मिळाला. त्या नंतर मी आणखीन दोन लेख टाकले तसेच खाली लिहून. मग मात्र फोन येवू लागले, विचारणा होऊ लागली कधी येतंय पुस्तक म्हणून.

कामाठीपुरा लिहिण्यामागचे खरे सुत्रधार प्रा. सतीश वाघमारे सर आहेत. 

दैनिक सकाळचे माजी उपसंपादक व कवी मंगेश विश्वासराव सरांनी महत्वाचा सल्ला दिला.

प्राध्यापक मनोहर जाधव सरांचं अमुल्य मार्गदर्शन लाभले. ह्या प्रवासात, सुरेश जाधव, समीर पेणकर, सुरेश काडगे, गितेश पवार, अजीत अभंग, शांताराम शिर्के मामा आणि सुधारक ओलवे सर या सर्वांची साथ लाभली ह्या . सगळ्यांचे आभार सृजन प्रकाशनाचे विजय जाधव तसेच गोपाळ रेचवाड, टिझर फिल्म बनवणारे मंगेश गुरव, बॅकग्राऊंड म्यूझिकसाठी आर्यन जाधव कॅलीग्राफर मिलींद मोरे यांचेही आभार मानतो.

कामाठीपुऱ्यात जे काही पाहिलं, अनुभवलं त्याला काल्पनीक स्वातंत्र्याचा आधार घेऊन लिहिलेलं हे पुस्तक मी आनंदाने वाचकांना समर्पित करत आहे.

✍️सुधीर जाधव

💠 पुढे क्रमश..... प्रकरण 1

🔹🔹🔹🔹🔹🔹🔹

~~~~~~~~~~~~~~

🏤 कामाठीपुरा 🏤 प्रकरण:- 0️⃣1️⃣

अकलूज वैभव न्यूज नेटवर्क 

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे

अकलूज दिनांक 30/7/2026 :

*'इंटीस को इंटीधरीच घुन्टूसाडू क्या'*

*हातात दीड फुटाचा रामपुरी चाकू घेतलेला लट्या गरजला.*

*लट्या अशोक धोत्रे. केसाळ कातडीचा. सहा फुटी अगडबंब देहाचा लट्या, डाव्या हातात समोरच्याची मानगूट घट्ट पकडून उजव्या हातातलं सामान पोटात भोसकण्याच्या तयारीत, दात-ओठ चावत म्हणतोय, 'घालु काय ह्याच्या आरपार?'* 

*रात्रीचे नऊ वाजलेत. बारावी गल्लीतल्या शेखर अण्णाच्या अड्ड्यावर चिनू, पक्या, लट्या प्यायला बसलेत. अड्डा गर्दीने गजबजलाय.*

जांभळाचा खंबा, सोडा, चमचमीत चखणा, ब्रीस्टॉलचं अख्खं पाकीट मस्त नशा चढतेय इतक्यात मिठाचा खडा पडला.

वाद एवढाच की समोर बसलेल्या ग्रुपमधून कुणीतरी बाबासाहेबांबद्दल अपशब्द उच्चारलेला आणि चिनूने तो ऐकून समोरच्याला सुनावलेलं.

आधी चर्चा चालली होती तिथपर्यंत ठीक होतं. चर्चेत चिनू भारी पडतोयसं बघून समोरच्याने जात काढली. एकाने अपशब्द वापरला तसा चिनू त्याच्याकडे वळला. 

'क्या बोला बे'... चिनू

वादावादी ऐकताच लट्याची सटकली. मध्ये आलेल्या दोघांना लाथेने बाजूला सारून, बोलणाऱ्याची मानगूट पकडून दीड फुटाचं लखलखणारं सामान त्याच्या पोटापासून दोन फुटाच्या अंतरावर ठेवून लट्या ते आत सारण्याच्या तयारीत असताना विचारतोय 'ह्याला टाकू काय हितंच?'

चिनू टरकला, टाकलेली दारू उतरली.

'आयला ह्याचा क़ाय नेम नाय हा आरपार करील ह्याच्या' 

‘ये भाई थांब यार इतकं सिरीयस म्याटर नाय' चिनूने त्याचा हात पकडत म्हटलं. 

इकडून पक्या पण आला 'छोन्टोड ना भाय... बचकाने है.' 

‘अशोक भाय... बच्चे है ... मालक शेखर अण्णाने समजावलं. 

बऱ्याच मिन्नतवारीनंतर लट्याने समोरच्याची गचांडी सोडली.... 

थरकापलेले चौघे निघून गेले. 

लट्या शांत झाला... बसला... त्याच्या श्वासातला फुत्कार हळू हळू निवत आलेला. त्याचा दोन-अडीच किलो वजनाचा हात चिनूच्या खांद्यावर विसावला.

'सही बोन्टोल रहा था तू... गांडू तुम लोग बीचमे नही आते ना तो वजडी निकाल देता आज उसकी... अन्ना और एक खंबा, सोडा, रक्ती और सल्ली बोटी, फ्राय कलेजी... बाकी तू सही नडलास यार..' म्हणत त्याने शेखर अण्णाला दारू आणि चखण्याची ऑर्डर दिली.

तिघांचे ग्लास भरले जातायेत... लट्याचा चकाकता रामपुरी अन् ग्लासात ओतलेली, सोडा लेवून फेसाळलेली जांभळाची मदिरा एकमेकांशी स्पर्धा करताहेत.... धारदार कोण. 

तिघे टल्ली होऊन बाहेर आले.

‘ऐ तू वटक आता... हे घे पाव-भाजी खा... आम्ही येतो जरा जाऊन' उजव्या नाकपुडीला बोटाने दाबत पक्याने दोन दहाच्या नोटा चिनूच्या खिशात कोंबत त्याच्या कानाशी हितगुज केलं.

चिन्या समजून गेलेला त्यांचा प्रोग्राम.

तिघं तेराव्या गल्लीच्या नाक्यावर आले... 

भुकेला चिनू पावभाजीच्या गाडीवर थांबला.

हे दोघे भाई चिनूला, पाव-भाजीच्या धुरात नम्बरवाल्या बंगल्याच्या दिशेने जाताना दिसले.

चीनूने सभोवती पाहिलं. कामाठीपुरा झगमगत होता.

कामाठीपुरा...

कामाठीपुरा अगदी रात्री उजाडायचा. अगदी रात्री जेव्हा अख्खी मुंबई झोपलेली असायची ना तेव्हा. तेव्हा पेव फुटायचं ह्या इलाख्याला. कोंबडा तेव्हा आरवायचा इथे, अगदी रात्री बारा वाजता.

इथे दिवस सकाळी सातला मावळायचा.

पावडर- लाली लावलेल्या, गजरा माळलेल्या, साडी किंवा परकर वरचं बेंबाट दाखवणाऱ्या, कमीत कमी गळ्याचा ब्लाउज घालून गि-हाईकाला आकर्षित करण्यासाठी स्तनांची अधिकाधिक घळ दाखवणाऱ्या बाया, त्यांच्याशी लगट करणारे, त्यांच्या अंगाला झोंबणारे दारू पिऊन तर्र झालेले, देहाचा सौदा करून निजायला जाणारे बाप्ये, 'बढ़ीया, कवला माल देता हुं साब' म्हणत गि-हाईकाला पटवणारे दल्ले. पावभाजी, बिर्याणी, अंडाबुर्जी, चिकन तंदुरी, सीक कबाब, तव्यावरचे खिरी, कलेजी, गोश्त, पाया, वजडी, मुंडी अश्या अनेक खाद्यपदार्थांची रेलचेल. 

प्रत्येक कुंटणखान्याला केलेली रोषणाई.

रस्त्याच्या कडेकडेला उभ्या असलेल्या पंचवीस रुपये शॉटपासून नम्बरवाल्या बंगल्यातल्या दोनशे रुपये शॉटवाल्या ललना.

मटका, पताडा, बेटिंग, जुगाराचे, चरसचे अड्डे. सगळा उघड उघड कारभार.

तेराव्या गल्लीच्या नाक्यावरचा पारशाचा वाईन शॉप. हा एकच वाईन शॉप जो अख्ख्या मुंबईत चोवीस तास खुला असायचा. क्वार्टर घेऊन कुठेही बसा... आपलंच राज्य. त्रास दिलात, लफडा केलात तर पोलीस उचलणार. शांततेत नाईट लाइफ एन्जॉय करायचं. बँकॉक, सिंगापूर झक मारेल साला.

संध्याकाळी सात वाजल्यानंतर धूप अंगायाच्या सुवासिक धुरात कामाठीपुरा सुरू व्हायचा.

वेस्टर्न सबर्बच्या बॉम्बे सेन्ट्रल रेल्वे स्टेशनातून बाहेर पडलं की ताडदेवच्या दिशेनं न जाता डाव्या बाजूने सरळ नाकाच्या दिशेने चालत निघालात की एसटी डेपोच्या पुढे उजव्या बाजूला कॉन्व्हेंट शाळेच्या आधीच्या रस्त्याला येताच कामाठीपुरा जवळ आल्याची खूण दिसणार.

सेन्ट्रल लाईनला, भायखळा स्टेशनातून बाहेर पडल्यावर खटाव मिलला ओलांडून, उभा पारश्याला पाठी टाकून, बाजूच्या मदनपुऱ्याला टाळून सरळ चालू लागलात आणि नागपाडा पोलीस स्टेशन जवळच्या सारवी हॉटेलकडून यू टर्न घेऊन वळलात की मोठ्या डाव्या वळणावर कामाठीपुरा पंधरावी गल्लीची निळी लोखंडी पाटी तुम्ही कामाठीपुऱ्यात पोहोचल्याचा निर्वाळा देते.

जे जे आणि ग्रॅन्ट रोडचे हमरस्ते एकमेकांना मिळतात. गांडूबगीच्याच्या समोर सरकारी डोळ्यांच्या इस्पितळा जवळच्या गल्लीतून डाव्या हाताला बाहेर निघालं कि म्युनिसिपल कामगारांची वसाहत लागते 'सिद्धार्थ नगर' जी बाप्टी रोड नावाने ओळखली जायची.

बाप्टी रोड म्हणजे म्युनिसिपल कामगारांची वसाहत. आत्ताचं सिद्धार्थ नगर. म्युनिसिपालिटीत कामाला असलेल्यांची ही घरं. पाच मोठाल्या चार मजल्यांच्या इमारती.

तर... खरा कामाठीपुरा सुरु होतो तो बाप्टी रोड कडून.

इथून पहिल्या गल्लीची सुरुवात होते ती थेट चौदाव्या गल्ली पर्यत. हा कामाठीपुऱ्याचा खरा स्टाटींग पॉईंट आहे. ह्याच्या उजव्या आणि डाव्या बाजूस आडव्या गल्ल्या पसरलेल्या अन बाबू राहात असलेल्या बिल्डिंगच्या गच्ची वरून सरळ पाहिलं कि पहिल्या ते चौदाव्या गल्ली पर्यंतचा कामाठीपुरा लख्खं दिसतो. 

दीड गल्ली, पहिल्या गल्लीच्या आधीची. काही नतद्रष्ट तिला धेड गल्ली म्हणायचे.

पहाटे चार वाजल्यापासून इथे चहल पहल चोरून आणलेल्या वस्तू इथे विकल्या जायच्या. जास्त करून शूज असायचे इथे विकायला. अगदी फॉरेनचे, क्रिकेटचे स्पाईक असलेले सुद्धा. नायकी म्हणू नका, आदिदास म्हणू नका. सांगाल तो ब्रँड. तुफान गर्दी जमायची इथे दर्दीची.

आत वसाहतीत एक सुंदर बुद्ध विहार. बुद्ध विहाराच्या बाजूला एक विस्तीर्ण असा स्टेज. त्या स्टेजवर एकांकिका स्पर्धा भरविल्या जायच्या. आंबेडकर जयंतीच्या दिवशी सांस्कृतिक कार्यक्रम व्हायचे. सगळी कलाकार मंडळी. नाटकातले एकसो एक बाप कलाकार विठ्ठल जाधव, रामचंद्र साळुंखे, सुनील कदम, आत्ताचा आघाडीचा अभिनेता संदेश जाधव पण तिथलाच. ह्यांच्या रक्तात कला भिनलेली. सगळेच राज्य नाट्य, कामगार नाट्य आणि तत्सम पहिल्या दर्जाची नाट्य स्पर्धा गाजवलेले कलाकार. क्रिकेटपटू पण कमालिचे होते. ह्यांचा स्वतःचा एक ब्याण्ड पथक पण होता.

असो... तर बाप्टी रोड बद्दल पुन्हा केव्हा तरी लिहीन. 

तर दीड गल्लीपासून एक ते पंधराव्या गल्लीपर्यंतचा कामाठीपुरा.

प्रत्येक गल्लीचे तीन-तीन भाग म्हणजे कसं तुम्ही पंधरा उभ्या लांब रेषा काढा आणि त्यांना मधून समान अंतरावर दोन आडव्या लांब रेषांनी छेद द्या, म्हणजे एका रेषेचे तीन तुकडे पडतील ना, अगदी तसे म्हणजे प्रत्येक गल्लीचे तीन-तीन भाग. त्यामधून गेलेले रुंद-अरुंद रस्ते म्हणजेच बेचाळीस गल्ल्यांचा संपूर्ण कामाठीपुरा.

पहिली गल्ली ते दहावी गल्लीचे दोन भाग सोडले तर तर दहावी गल्ली ते चौदावी गल्लीच्या तिसऱ्या भागात अख्खा रेड लाईट एरिया. अगदी डाव्या बाजूने पार सुखलाजी स्ट्रीट ते फोरास रोडपर्यंत पसरलेला.

नाक्यावरचं देखणं अॅलेक्झान्ड्रा थेटर.

कामाठीपुरावासियांसाठी अॅलेक्झांडा थेटर हे एकमेव मनोरंजनाचे ठिकाण. तशी पिलाहाउस, ग्रँट रोड, गिरगाव भागात अनेक सिनेमा थेटरे होती पण हे अगदी जवळचं आणि हक्काचं. होम पीच म्हणा ना.

इथे इंग्लिश, तमिळ, तेलगु, कन्नड, मल्याळी, हिंदी, आणि भोजपुरी सिनेमेही लागत. प्रत्येक सिनेमाचा एक-एक शो असायचा. पण ॲलेक्झांड्राची स्पेशालिटी होती ती इंग्रजी सिनेमांची.

इरॉस, एक्सल्सिअर, रीगल ह्या थेटरातनं उडून आलेले सिनेमे इथे येत.

ब्रुसली, अर्नोल्ड, जॅकी चॅन, सिल्व्हेस्टर स्टॅलॉन ह्यांच्या चित्रपटांची इथे जत्राच. इंग्रजी सिनेमांना दिलेल्या हिंदी टायटल्स भन्नाट असायच्या. जॅकी चॅनच्या 'यंग मास्टर'ला 'ब्रुसली का बाप' हे शीर्षक असायचं. अर्नोल्डच्या कमांडोला 'बेटी की जुदाई, बाप करे तबाही' असं काहीसं. फर्स्ट ब्लडला 'राम्बो घुसायगा बाम्बो' असलं भन्नाट कॅप्शन.

सिनेमाच्या पोस्टर आणि नावावर गर्दी जमायची. भली मोठी रांग लागायची तिकीट खिडकीवर. दहा-पंधरा तिकिटांचे वाटप झाल्यावर तिकीट खिडकीवर गच्चकन हाउसफुलचा बोर्ड लागायचा.

✍️ सुधीर जाधव

💠 पुढे क्रमश..... प्रकरण ०२

🔹🔹🔹🔹🔹🔹🔹