🟢 जागतिक दूरसंचार दिवस

 🟢 जागतिक दूरसंचार दिवस 

वृत्त एकसत्ता न्यूज

संकलन : आकाश भाग्यवंत नायकुडे, मुंबई. ( केदारनाथ येथून)

दिनांक 18/05/2025 : 17 मेआजच्या डिजिटल युगात दूरसंचार हे मानवाच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग झाले आहे. संवाद, माहितीची देवाण-घेवाण, आर्थिक व्यवहार, शिक्षण, आरोग्य सेवा आणि शासन या सर्वच क्षेत्रात दूरसंचाराचे महत्त्व खूप मोठे आहे. या दूरसंचाराच्या प्रगतीचा गौरव करण्यासाठी दरवर्षी १७ मे रोजी जागतिक दूरसंचार दिवस साजरा केला जातो.

इतिहास आणि पार्श्वभूमी

१७ मे १८६५ रोजी आंतरराष्ट्रीय दूरसंचार संघटना (International Telecommunication Union - ITU) ची स्थापना झाली.

या संस्थेची स्थापना पॅरिस येथे झाली असून ती संयुक्त राष्ट्रसंघाची एक विशेष संस्था आहे.

१९६९ पासून ITU ने या दिवसाचे महत्त्व ओळखून १७ मे हा "World Telecommunication Day" म्हणून साजरा करणे सुरू केले.

जागतिक स्तरावर दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील प्रगतीचा आढावा घेणे.

डिजिटल विभाजन कमी करणे व सर्वांपर्यंत तंत्रज्ञान पोहोचवण्याचा प्रयत्न.

इंटरनेट, मोबाईल सेवा, सायबर सुरक्षा, स्मार्ट तंत्रज्ञान यांची जनजागृती.

शासन व खाजगी क्षेत्रात तंत्रज्ञानाच्या नव्या कल्पना व योजना राबवणे.

२००६ नंतरचे एकत्रीकरण

२००६ पासून जागतिक माहिती समाज दिवस (World Information Society Day) आणि जागतिक दूरसंचार दिवस हे एकत्र करून, संयुक्त राष्ट्रांनी "World Telecommunication and Information Society Day" (WTISD) घोषित केला.

याचा उद्देश होता माहिती आणि तंत्रज्ञान सर्वांसाठी उपलब्ध करून देणे.

दरवर्षीचा विशेष विषय (थीम)

ITU दरवर्षी एक विशेष थीम जाहीर करते, जसे

2023: Empowering the Least Developed Countries through Information and Communication Technologies*

2024: Digital Innovation for Sustainable Development

दूरसंचार क्षेत्रातील प्रगतीच्या टप्प्या

1. टेलिग्राफ व टेलिफोनचा शोध – अलेक्झांडर बेल यांच्या संशोधनाने संवादाची नवी दिशा दिली.

2. मोबाईल तंत्रज्ञान – १९८० नंतर मोबाईल क्रांती सुरू झाली.

3. इंटरनेटचा प्रसार – १९९० च्या दशकात इंटरनेट सामान्य जीवनात आले.

4. फायबर ऑप्टिक आणि 5G नेटवर्क – अधिक वेगवान व सुरक्षित संवादाची नवी दारे उघडली.

5. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), IoT, ब्लॉकचेन यांसारखी आधुनिक तंत्रे देखील दूरसंचाराशी जोडली गेली आहेत.

*भारताचा सहभाग व प्रगती

भारतात BSNL, MTNL यांसारख्या सरकारी कंपन्यांसह Jio, Airtel, VI अशा खासगी कंपन्यांनी दूरसंचार क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक केली आहे.

भारत सरकारने ‘डिजिटल इंडिया’, ‘भारतनेट योजना’, ‘5G मिशन’ अशा उपक्रमांतून ग्रामीण भागातही इंटरनेट सेवा पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

ISRO च्या उपग्रहांद्वारे भारताने ग्रामीण आरोग्य व शिक्षणातही दूरसंचाराचा वापर केला.

जागतिक दूरसंचार दिवस हा फक्त तंत्रज्ञानाचा उत्सव नाही, तर तो संवाद, सहकार्य व सबलीकरणाचा उत्सव आहे. या निमित्ताने आपण प्रत्येक नागरिकापर्यंत सुरक्षित, स्वस्त आणि वेगवान तंत्रज्ञान पोहोचवण्यासाठी कटिबद्ध राहिले पाहिजे. भविष्यातील नव्या तंत्रज्ञानांच्या माध्यमातून आपण सामाजिक समता, शिक्षण, आरोग्य आणि विकास या क्षेत्रांत एक नवा आदर्श निर्माण करू शकतो.

लेखिका: डॉ. डी. डी. (दीपिका दोशी)

     प्रेमानंद गडपायले, अमरावती.